fa شناسایی صفات مؤثر بر عملکرد سیب‌زمینی با استفاده از روش‌های آماری چند متغیره در شرایط تنش و عدم تنش خشکی عمومى General پژوهشي Research تجزیه مؤلفه‌ها و تحلیل عاملی، کاربرد وسیعی در علوم مختلف به خصوص در علوم کشاورزی دارند. جهت بررسی مؤثرترین صفات و نیز عوامل پنهانی دخالت کننده در ایجاد تنوع بین ارقام سیب‌زمینی، دو آزمایش جداگانه در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در دو محیط بدون تنش و همراه با تنش خشکی در سال 1381 به اجرا گذاشته شد. انجام رگرسیون مرحله‌ای برای کلیه صفات اهمیت و نقش تعیین کننده صفات طول ساقه، تعداد ساقه و عرض برگچه را بر عملکرد ژنوتیپ‌ها در محیط بدون تنش نشان می‌دهد. در محیط تنش نیز صفات طول ساقه، تعداد برگ و طول برگچه وارد مدل رگرسیونی شدند. صفت طول ساقه در هر دو مدل قرار گرفت که بیانگر اهمیت این صفت در انتخاب برای عملکرد بالا در ارقام سیب زمینی می‌باشد. در اثر تجزیه مؤلفه‌های اصلی در هر دو محیط آزمایشی صفات تعداد ساقه، طول برگچه و عرض برگچه به عنوان مؤثرترین صفات در ایجاد تنوع بین ارقام شناسایی شدند. با توجه به این‌که در هر دو محیط تعداد ساقه در مؤلفه‌های اول دارای ضریب بزرگ‌تری می‌باشد و با توجه به اهمیت آن در افزایش عملکرد،‌ به عنوان یک صفت مؤثر در عملکرد ارقام سیب‌زمینی معرفی می‌شود و بایستی در برنامه‌های اصلاحی نسبت به سایر صفات مورد توجه قرار گیرد. با انجام تجزیه و تحلیل عامل‌ها در هر دو محیط، دو عامل مهم شناسایی شدند که در محیط بدون تنش عامل اول «سطح برگ» و عامل دوم «وضعیت ساختاری» معرفی گردید. در محیط تنش نیز عامل اول «سطح فتوسنتزی» و عامل دوم «وضعیت ساختاری» تعیین گردید. بنابراین با توجه به دو عامل اول، در انتخاب گیاهان مناسب برای شرایط تنش می‌بایست به صفات مربوط به سطح فتوسنتز کننده توجه نمود و عامل ساختاری در درجه دوم اهمیت قرار دارد. Factor and principal component analyses are widely used in different sciences especially in agricultural science. To determine the factors that create variation between potato cultivars, in normal (non-stress) and water deficit (stress) conditions, two experiments were conducted in the form of randomized complete block design with three replications in summer 2002. Stepwise regression analysis showed that in normal conditions, stem length, number of stems/plant and leaflet width contributed significantly to yield. In stress condition, other than stem length and number of leaves/main stem, leaflet length also entered the model. As is evident, stem length had a detrimental effect on tuber yield in both stress and non-stress conditions. So, this trait could be used as an important criterion for the selection of high yielding genotypes. Principal component analysis revealed that number of stem, leaf length and leaf width were important traits creating variability between potato cultivars, especially number of stem that had high coefficients in the first principal for both environments. Factor analysis distinguished two factors in normal environment named leaf surface and structural attitude factors, and also two factors in stress environment called photosynthetic surface and structural attitude. Therefore, these factors should be intervened and attended to in breeding programs. تجزیه عامل‌ها، تجزیه مؤلفه‌های اصلی، رگرسیون مرحله‌ای، سیب‌زمینی Factor Analysis, Principal component analysis, Stepwise regression, Potato. 131 140 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-474-1&slc_lang=fa&sid=1 K Rabiei کرامت ربیعی k_abiei@yahoo.com 10031947532846009793 10031947532846009793 Yes M KHodambashi محمود خدامباشی 100319475328460010029 100319475328460010029 No A Rezaei عبدالمجید رضائی 100319475328460010030 100319475328460010030 No