fa اثر تنش شوری بر برخی شاخص‌های رشد در سه گونه دارویی اسفرزه اواتا، پسیلیوم و بارهنگ کبیر عمومى General پژوهشي Research هدف از آنالیز شاخص‌های فیزیولوژیکی رشد، تفسیر و تشریح چگونگی عکس‌العمل گیاهان به یک وضعیت محیطی معین است. استفاده از درجه روز رشد (GDD) به جای تقویم زمانی برای تخمین مراحل فنولوژیک، معتبرتر خواهد بود. به منظور بررسی تأثیر شوری بر شاخص‌های فیزیولوژیکی رشد در سه گونه دارویی اسفرزه اواتا، اسفرزه پسیلیوم و بارهنگ کبیر، آزمایشی در گلخانه تحقیقاتی دانشگاه ولیعصر رفسنجان در سال 1387 به اجرا در آمد. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی و با 4 تکرار انجام شد. فاکتور اول شامل 4 سطح شوری (شاهد آب مقطر، 9، 15 و 21 دسی زیمنس بر متر) و فاکتور دوم شامل سه گونه دارویی اسفرزه اواتا(Plantago ovata)‌، اسفرزه پسیلیوم(P. psyllium) و بارهنگ کبیر(P. major) بود. معادلات نمایی که ضریب تشخیص آن برای تیمارهای مورد بررسی از 88 تا 98 درصد بود به‌عنوان بهترین توجیه‌کننده تغییرات شاخص‌های رشد برحسب درجه-حرارت روز رشد شناخته شد. تجمع حداکثر ماده خشک، حداکثر سطح برگ و حداکثر سرعت رشد گیاه در هر چهار سطح تیمار شوری، در 900 تا 1000 درجه روز رشد مشاهده شد و در مقادیر بالاتر درجه روز رشد، روند کاهشی آنها در در هر سه گونه و همه سطوح شوری دیده شد. نتایج هم‌چنین حاکی از تجمع حداکثر ماده خشک در 800، 900 و 1100 درجه روز رشد به ترتیب در سه گونه اسفرزه اواتا، اسفرزه پسیلیوم و بارهنگ کبیر بود. هیچ بذری در تیمار 21 دسی‌زیمنس بر متر در دو گونه اسفرزه اواتا، اسفرزه پسیلیوم تشکیل نشد. در میان سه گونه مورد مطالعه، گونه بارهنگ کبیر در شرایط تنش شوری توانست سطح برگ خود را بهتر از دو گونه دیگر حفظ نماید و در نتیجه تولید ماده خشک بیشتر (4/0 گرم در بوته) و سرعت رشد نسبی بالاتری (06/0 گرم بر گرم در 10درجه روز رشد) نسبت به دو گونه دیگر داشت. به‌طور‌کلی می‌توان گفت گونه بارهنگ کبیر از نظر حفظ بهتر رشد در شرایط تنش شوری و عملکرد بالاتر نسبت به دو گونه دیگر برتری داشت. Growth indices are useful for interpreting plant reaction to environmental factor. Using Growing Degree Days (GDD) for estimating the phonological growth stages is more valid instead of calendar time. In order to study effect of salinity on growth analysis in three different plantago species, a greenhouse experiment was conducted in Vali-e-Asr University of Rafsanjan in 2009. The study was carried out factorial experiment based on RCBD design with 4 replications to determine the influence of salinity (9, 15, 21 dS/m and control with distilled water) and three plantago species (Isabgul, French psyllium, Great plantain). Polynomial equations with the 88 to 98 distinction coefficient (R2) were known as the best indicator for interpreting of growth indices fluctuation to GDD. In all three species, the highest dry matter accumulation, leaf area, Crop growth rates (CGR) were observed in 900-1000 GDD at all salinity levels and in higher GDD, the decreeing trend of dry matter accumulation, leaf area and CGR were observed in all salinity levels. The lowest relative growth rate, crop growth rate, Leaf area ratio, dry matter accumulation were observed in 21 dS/m NaCl salinity. Results also indicated that maximum dry matter accumulation was observed in 800, 900 and 1100 degree day in Isabgul, French psyllium, Great plantain, respectively. No seed harvested from Isabgul and French psyllium in 21 dS/m. Among three species, great plantain could remain the highest leaf area consequently this species produced higher dry matter (0.4 gr per plant) and relative growth rate (0.06 g.g-1.10GDD-1) compared to other species. In general, among three species, great plantain was better species from a growth and seed yield point of view in salinity stress. سرعت رشد نسبی, سرعت رشد محصول, نسبت سطح برگ, تجمع ماده خشک Relative growth rate, Crop growth rate, Leaf area ratio, Dry matter accumulation 27 40 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-178&slc_lang=fa&sid=1 A. Rahimi اصغر رحیمی rahimiasg@gmail.com Yes College of Agric., Vali-e-Asr University of Rafsanjan, Rafsanjan, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه ولی‌عصر(عج) رفسنجان