fa شناسایی ارقام کلزا برای تحمل به خشکی از طریق شاخص‌های مرحله جوانه‌زنی و رشد گیاهچه براساس روش تجزیه به مؤلفه های اصلی عمومى General پژوهشي Research خشکی یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش عملکرد و ایجاد اختلال در مراحل مختلف رشد و نمو گیاهان به ویژه جوانه زنی در مناطق خشک و نیمه‌خشک است. شناسایی ارقامی که بتوانند تنش خشکی را در مرحله جوانه‌زنی بهتر تحمل کنند، در افزایش تراکم گیاهی در مزرعه و در نهایت عملکرد بیشتر مؤثر خواهد بود. در این آزمایش تعداد 32 رقم جدید کلزا در یک آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار از نظر تحمل به تنش خشکی از طریق شاخص های مرحله جوانه‌زنی در آزمایشگاه مورد بررسی قرار گرفتند. تیمارهای تنش خشکی القا شده توسط پلی اتیلن گلیکول که از طریق یک مطالعه مقدماتی تعیین شد شامل شاهد (آب مقطر)، پتانسیل 5- و 10- بار بودند. نتایج نشان داد که اثر رقم، سطح تنش و اثر متقابل آنها برای تمام شاخص های اندازه‌گیری شده معنی دار بود. افزایش سطوح تنش خشکی نه تنها توان جوانه زنی تمامی ارقام را کاهش داد بلکه باعث کندی رشد ریشه چه و ساقه چه نیز شد. براساس مقادیر ویژه در تجزیه به مؤلفه‌های اصلی، مؤلفه اول و دوم به ترتیب مؤلفه توان جوانه‌زنی و مؤلفه رشد گیاهچه نام‌گذاری شدند. پراکنش ارقام براساس دو مؤلفه اول نشان داد که تنوع بالایی بین ارقام براساس جمیع صفات اندازه‌گیری شده تحت شرایط تنش خشکی وجود دارد. ارقام Likord و Okapi علاوه بر داشتن توان جوانه‌زنی بالا از قدرت رشد گیاهچه خوبی نیز برخوردار بودند و به عنوان ارقام متحمل شناسایی شدند. نتایج نشان داد که روش مؤلفه های اصلی می تواند برای شناسایی ارقام متحمل و بالا بردن درک روابط بین شاخص های اندازه گیری شده استفاده شود. Drought stress can play an important role in limiting crop productivity and disturbing different stages of plant growth especially at seed germination in arid and semiarid regions. Breeding for drought tolerance at germination stage can enhance the number of seedlings, resulting in a higher yield of grain in rapeseed. In this research 32 cultivars of rapeseed were evaluated for drought tolerance induced by Polyethylene glycol at germination stage according to factorial experiment, based on a completely randomized design with four replications. Osmotic drought stress treatments in four levels including distilled water, -5 and –10 bar was created according a preliminary test. Results indicated high significant differences among cultivars, drought stress levels and their interactions. Drought stress not only decreased germination percentage but also reduced seedling growth. Based on principal component analysis, the first two components named germination potential and seedling growth. Distribution of genotypes based on biplot analysis showed that there is enough genetic variation among cultivars for germination characteristics associated under drought tolerance. Cultivars Likord and Okapi were identified as the most tolerant genotypes. Result indicated that principal component analysis can be used as a useful technique for screening drought tolerant genotypes and identifying relationships between indices. کلزا, خشکی, جوانه‌زنی بذر, تنوع, رشد گیاهچه Rapeseed, Drought stress, Seed germination, Variation, Seedling growth. 41 52 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-179&slc_lang=fa&sid=1 M. M. Majidi1 محمدمهدی مجیدی majidi@cc.iut.ac.ir Yes College of Agric., Isf. Univ. Technol., Isfahan, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتـی اصفهان