fa تأثیر آبیاری تناوبی بر عملکرد، اجزای عملکرد و بهره‌وری آب در کشت مستقیم برنج در منطقه کازرون عمومى General پژوهشي Research برنج یکی از گیاهان زراعی با مصرف زیاد آب می‌باشد و به‌کارگیری روش‌هایی به منظور افزایش راندمان مصرف آب در تولید آن اهمیت زیادی دارد. به این منظور، آزمایشی با استفاده از طرح کرت‌های خرد شده و کشت مستقیم برنج در سال 1386 در شهرستان کازرون در استان فارس انجام شد. تیمارها شامل پنج رژیم آبیاری (غرقابی در کل فصل رشد، تناوبی در کل فصل رشد، غرقابی تا مرحله پنجه‌زنی، غرقابی تا مرحله ساقه رفتن و غرقابی تا مرحله گل‌دهی) به عنوان فاکتور اصلی و سه رقم برنج (فجر، شفق و محلی چمپا) به عنوان فاکتور فرعی بودند. نتایج نشان داد که رقم فجر با عملکرد 4538 و رقم محلی چمپا با عملکرد 1734 کیلوگرم در هکتار به‌ترتیب بیشترین و کمترین دانه را تولید کردند. استفاده از تیمار آبیاری تناوبی باعث کاهش ارتفاع بوته، عملکرد بیولوژیک، تعداد دانه و وزن دانه شد. عملکرد دانه در تیمارهای آبیاری تناوبی، غرقابی تا مرحله پنجه‌زنی، غرقابی تا مرحله ساقه رفتن و غرقابی تا مرحله گل‌دهی به‌ترتیب 30، 26، 26 و 4 درصد در مقایسه با آبیاری غرقابی در کل فصل کاهش یافت. درحالی‌که بهره‌وری مصرف آب در این تیمارها به‌ترتیب 92، 60، صفر و 22 درصد بیشتر از آبیاری غرقابی بود. در تمام تیمارهای آبیاری تناوبی، میزان آب مصرفی کمتر از آبیاری غرقابی بود. بهره‌وری مصرف آب در این تیمارها با وجود کاهش عملکرد، بهبود یافت. بیشترین بهره‌وری مصرف آب در تیمار آبیاری تناوبی در کل فصل رشد دیده شد. بنابراین، با توجه به نتایج به‌دست آمده، می‌توان اظهار داشت که آبیاری غرقابی تا مرحله گل‌دهی یا ساقه رفتن، برای تولید عملکرد دانه قابل قبول و بهبود بهره‌وری مصرف آب در زراعت برنج می‌تواند به‌جای آبیاری غرقابی در کل فصل رشد در پژوهش‌های آینده مورد توجه قرار گیرد. Rice is one of the high water consuming crops and it is important to utilize methods in its production to promote water use efficiency. In order to achieve this purpose, a split plot experiment was conducted in direct-seeding of rice in Kazerun region of Fars province, Iran, in 2007. Five irrigation treatments (full-season flooding, full-season alternating, flooding until tillering stage, flooding until stem elongation, and flooding until flowering) were arranged in main plots and subplots consisted of three rice cultivars (Fajr, Shafagh and native Champa). The results indicated that Fajr cultivar with 4538 kg/ha and Champa with 1734 kg/ha produced the highest and the lowest grain yield, respectively. Alternating irrigation caused reduction in plant height, biological yield and grain number and weight. Grain yield in alternating irrigation, flooding until tillering, flooding until stem elongation and flooding until flowering was reduced 30, 26, 26 and 4 percent, respectively, as compared to full-season flooding irrigation while, water use efficiency in these treatments was 92, 60, 0 and 22 percent higher than full-season flooding irrigation. In all alternating irrigation treatments water consumption was lower than flooding. Despite lower grain yields in these treatments, the water use efficiency was improved. The highest water use efficiency was observed in full-season alternating irrigation treatment. Therefore, according to the results, flooding irrigation until flowering or stem elongation could be considered for acceptable grain yield and water use productivity, instead of full-season flooding irrigation, in future researches. کشت مستقیم بذر، آبیاری غرقابی، آبیاری تناوبی، مصرف آب Direct seeding, Flooding irrigation, Alternating irrigation, Water consumption. 13 27 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-12&slc_lang=fa&sid=1 H. R. Miri حمیدرضا میری hrmiri@iaua.ac.ir Yes Islamic Azad Univ., Arsonjan Branch, Arsanjan, Iran. دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارسنجان V. Niakan وحید نیاکان No Islamic Azad Univ., Arsonjan Branch, Arsanjan, Iran. دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارسنجان A. R. Bagheri علیرضا باقری No Islamic Azad Univ., Eghlid Branch. دانشگاه آزاد اسلامی واحد اقلید