fa دست‌ورزی صفات مورفو- فیزیولوژیک گندم نان و گندم ماکارونی با استفاده از تنظیم‌کننده‌های رشد در شرایط متفاوت آبیاری عمومى General پژوهشي Research تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی، که امروزه به‌طور گسترده‌ای در کشاورزی کاربرد دارند، اثرهای گوناگونی بر صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک گونه‌های گندم دارند. بدین منظور، برای بررسی تأثیر دو تنظیم‌کننده رشد (سایکوسل و سالیسیلیک اسید) بر ویژگی‌های مورفولوژیک و فیزیولوژیک ارقام گندم روشن و یاواروس در شرایط متفاوت آبیاری (مطلوب، تنش ملایم و تنش شدید)، پژوهشی دو مرحله‌ای (آزمایش کرت‌های یک‌بار خرد شده بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی) و گلخانه‌ تحقیقاتی (طرح کاملاً تصادفی) در مزرعه دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز در سال زراعی 89-1388 طراحی و اجرا شد. نتایج نشان داد که تنش خشکی موجب کاهش ارتفاع بوته، شاخص سطح برگ و طول دم گل‌آذین و افزایش دمای سایه‌انداز، شاخص کلروفیل‌متر، پرولین و پروتئین محلول گردید. بیشترین و کمترین اثر خشکی به‌ترتیب مربوط به محتوای پرولین آزاد (104% افزایش) و ارتفاع بوته (18% کاهش) بود. کاربرد تنظیم-کننده‌های رشد سبب افزایش شاخص سطح برگ (9%)، محتوای پرولین آزاد (51%) و پروتئین محلول (57%) و کاهش دمای سایه‌انداز (14%) و شاخص کلروفیل‌متر (13%) شد. سالیسیلیک اسید سبب افزایش و سایکوسل موجب کاهش ارتفاع بوته شد. رقم روشن حساسیت بیشتری به تنش خشکی و کاربرد تنظیم‌کننده‌های رشد نشان داد. اگرچه تنش خشکی موجب کاهش رشد هر دو رقم گندم گردید، لیکن، کاربرد تنظیم‌کننده‌های رشد با تخفیف آثار منفی تنش خشکی بر صفات مورفو- فیزیولوژیک همراه بود. Plant growth regulators (PGRs), which are widely used in agriculture, have various effects on different morphological and physiological characteristics of wheat cultivars. To examine the effect of two PGRs [cycocel (CCC) and salicylic acid (SA)] on some morphological and physiological properties of bread (Roshan) and durum (Yavarous) wheat cultivars under different irrigation regimes [normal (as control), moderate drought and severe drought], a study was conducted at Research Farm and Greenhouse of College of Agriculture, Shiraz University during 2009-2010 growing season. Field and greenhouse studies were performed as a split plot based on randomized complete blocks design and completely randomized design, respectively. The results showed that drought stress decreased plant height, leaf area index (LAI) and peduncle length, while it increased canopy temperature (CT), SPAD unit, free proline and total soluble proteins. The highest and lowest effect of drought stress was observed in free proline (104% increase) and plant height (18% reduction), respectively. PGRs application increased LAI (9%), free proline (51%) and soluble proteins (57%) and decreased CT (14%) and SPAD unit (13%). SA increased plant height, while it was decreased under CCC application. Sensitivity of Roshan to drought stress and both PGRs was greater than Yavarous. Overall, the results indicated that although drought stress decreased plant growth in both wheat cultivars, but application of PGRs alleviated negative effects of drought stress on morpho-physiological characteristics. سایکوسل، سالیسیلیک اسید، کلروفیل، دمای سایه‌انداز، تنش خشکی Cycocel, Salicylic acid, Chlorophyll, Canopy temperature, Drought stress. 29 46 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-13&slc_lang=fa&sid=1 H. Pirasteh-Anosheh هادی پیرسته انوشه No College of Agric., Shiraz Univ., Shiraz, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز Y. Emam یحیی امام yaemam@gmail.com Yes College of Agric., Shiraz Univ., Shiraz, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز