fa بررسی تنوع و ارزیابی روابط بین عملکرد و اجزای عملکرد کلزا به روش‌های چندمتغیره عمومى General كاربردي Applicable استفاده از روش‌های آماری چندمتغیره در بررسی صفات مختلف ژنوتیپ‌های گوناگون منجر به مشخص شدن ابعاد متفاوت صفات گیاهان زراعی شده است. به منظور مطالعه تنوع و ارتباط بین عملکرد و اجزای عملکرد دانه کلزا، روی 36 ژنوتیپ کلزا در قالب طرح لاتیس ساده 6 × 6 دو تکرار به‌کار گرفته شد. نتایج تجزیه واریانس اولیه نشان داد که می‌توان تجزیه و تحلیل را به‌صورت طرح بلوک‌های کامل تصادفی ادامه داد. در مجموع، 13 صفت مربوط به اجزای عملکرد و عملکرد دانه در این تحقیق مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج حاصل از تجزیه داده‌ها نشان داد که از نظر بسیاری صفات مورد بررسی، تنوع قابل توجهی بین ژنوتیپ‌ها وجود داشت. عملکرد دانه کلزا دارای همبستگی مثبتی با وزن هزار دانه، شاخص برداشت، تعداد شاخه فرعی در بوته و طول دوره رسیدگی بود. در رگرسیون گام به گام عملکرد با سایر صفات، وزن هزار دانه و پایان گل‌دهی بیشترین تغییرات عملکرد دانه را توجیه کردند. نتایج به‌دست آمده از تجزیه علیت نیز نشان داد که صفات وزن هزار دانه و پایان گل‌دهی اثر مستقیم قابل توجهی بر عملکرد دانه دارند. تجزیه خوشه‌ای و استفاده از تجزیه واریانس چند متغیره نیز ژنوتیپ‌ها را به 5 خوشه متفاوت تقسیم کرد. به‌طوری‌که براساس عملکرد دانه و ورن هزار دانه، ژنوتیپ‌های موجود در خوشه پنجم و براساس بیشترین تعداد خورجین در بوته، ژنوتیپ‌های خوشه سوم مورد توجه قرار گرفتند. به‌طورکلی، مهم‌ترین صفت تأثیرگذار بر عملکرد دانه کلزا، وزن هزار دانه بود که می‌تواند برای انتخاب غیرمستقیم عملکرد دانه در نسل‌های در حال تفرق مورد استفاده قرار گیرد. Using multivariate statistical methods in evaluation of various traits in several genotypes has caused the discovery of different aspects of agronomic crops’ traits. In order to study diversity and interrelationships of yield and yield components of rapeseed, 36 genotypes of rapeseed were used in a 6 × 6 simple lattice design layout with two replications. Results of primary analysis of variance indicated that it was possible to analyze the dataset via randomized complete blocks design. In general, 13 traits, which were related to yield and yield components, were evaluated in this investigation. Results of dataset analysis showed that there was considerable variation among the genotypes. Seed yield of rapeseed had positive and significant correlation with 1000-seed weight, harvest index, number of secondary branches in plant and maturity period. In stepwise regression of yield with other traits, the 1000-seed weight and days to end of flowering described most of the variations of seed yield. Also, results of path analysis indicated that 1000-seed weight and days to end of flowering had direct and remarkable effect on seed yield. Cluster analysis and multivariate analysis of variance divided the genotypes into five distinct groups. Based on seed yield and 1000-seed weight, the genotypes of fifth cluster and according to highest number of pods per plant, the genotypes of third cluster were considerable. In general, the most important trait which affected seed yield of rapeseed was 1000-seed weight, which could be used for indirect selection of seed yield in segregating generations. تجزیه خوشه ای، تجزیه علیت، رگرسیون گام به گام، همبستگی ساده Cluster analysis, Path analysis, Stepwise regression, Simple correlation. 53 63 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-32&slc_lang=fa&sid=1 B. Roostabaghi بهنام روستاباغی No گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران H. Dehghan حمید دهقانی dehghanr@modares.ac.ir Yes گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران B. Alizadeh بهرام علیزاده No بخش دانه‌های روغنی، مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، کرج N. Sabaghnia ناصر صباغ‌نیا No گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه مراغه