fa بررسی اثر تناوب های زراعی بر عملکرد و اجزای عملکرد گندم نان رقم دریا عمومى General كاربردي Applicable عملکرد دانه در گندم به‌طور مستقیم و غیرمستقیم تحت تأثیر صفات مختلف قرار می‌گیرد. یکی از اهداف مهم برنامه‌های اصلاحی گندم، افزایش عملکرد دانه می‌باشد. در راستای تعیین نقش تناوب زراعی در افزایش عملکرد دانه و به منظور بررسی تفاوت بین تناوب‌های مختلف زراعی از لحاظ عملکرد دانه، مقایسه تأثیر تناوب‌های مختلف زراعی بر عوامل تأثیرگذار بر عملکرد و اجزای عملکرد گندم نان رقم دریا، آزمایشی با شش تیمار مختلف تناوب زراعی شامل گندم-نخود-گندم، گندم-پنبه-گندم، گندم-هندوانه-گندم، گندم-گندم-گندم، گندم-کلزا-گندم و گندم-آفتابگردان-گندم در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در شش تکرار از سال 1383 تا 1387 در مزرعه تحقیقاتی ایستگاه تحقیقات کشاورزی گنبد کاووس انجام شد. نتایج نشان داد که تعداد سنبله در مترمربع، تعداد دانه در سنبله و وزن دانه گندم نقش مهمی در کلیه تناوب‌های زراعی داشتند. هم‌چنین، انتخاب صفات مختلف بستگی به شرایط آزمایش می‌تواند تغییر یابد. به‌طوری‌که در تناوب‌های گندم-گندم-گندم، گندم-هندوانه-گندم و گندم-آفتابگردان-گندم، به‌ترتیب وزن دانه، دوره پرشدن دانه و دوره رشد رویشی گیاه برای انجام انتخاب غیرمستقیم برای افزایش عملکرد دانه گندم بسیار مفید هستند. در حالی‌که در تناوب گندم-کلزا-گندم و گندم-نخود-گندم تعداد دانه در سنبله، تعداد سنبله در مترمربع، دوره پر شدن دانه و دوره رشد رویشی گیاه اهمیت بیشتری داشتند Grain yield in wheat is influenced directly and indirectly by other plant characteristics. One of the main goals in wheat breeding programs is increase of grain yield. Considering the role of crop rotation in increasing grain yield, and in order to study the difference between crop rotations for wheat yield and yield components (Darya cultivar), an experiment was conducted with six rotation treatments (wheat-chickpea-wheat, wheat-cotton-wheat, wheat-watermelon-wheat, wheat-wheat-wheat, wheat-canola-wheat and wheat-sunflower-wheat), as a randomized complete blocks design with six replications, at Research Farm of Agricultural Research Station of Gonbad Kavous, Iran, during 2004 to 2008. Results showed that number of spikes per m-2, number of kernels per spike and mean kernel weight were important traits in all rotations. Also, selection of different traits could be changed depending on the experiment’s conditions, as in the wheat-wheat-wheat, wheat-watermelon-wheat and wheat-sunflower-wheat rotations the kernel weight, grain filling period and vegetative growth period are useful for indirect selection of breeding strategy while in wheat-canola-wheat and wheat-chickpea-wheat rotations the number of kernels per spike, number of spikes per m2, grain filling period and vegetative growth period are more important. دوره رشد رویشی، تجزیه علیت، برنامه های اصلاحی Vegetative growth period, Path analysis, Breeding programs. 73 85 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-33&slc_lang=fa&sid=1 H. A. Fallahi حسین‌علی فلاحی hafallahi@gmail.com 100319475328460016029 100319475328460016029 Yes مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، ایستگاه تحقیقات کشاورزی گنبد کاووس U. Mahmadyarov عثمان محمد یاروف 100319475328460016030 100319475328460016030 No گروه زراعت، دانشگاه کشاورزی تاجیکستان H. Sabouri حسین صبوری 100319475328460016031 100319475328460016031 No گروه تولیدات گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبد کاووس M. Ezat-Ahmadi4 مسعود عزت احمدی 100319475328460016032 100319475328460016032 No مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی