fa بررسی اثر متقابل ژنوتیپ × محیط به روش GGE بای پلات در گلرنگ بهاره(Carthamus tinctorius L.) عمومى General كاربردي Applicable روش GGE (ژنوتیپ + ژنوتیپ × محیط) بای‌پلات یکی از روش‌های جدید در بررسی اثر متقابل ژنوتیپ × محیط بوده که در آن اثر ژنوتیپ و اثر متقابل ژنوتیپ × محیط از هم تفکیک نشده و گزینش ارقام پایدار براساس هر دو اثر مذکور صورت می‌گیرد. در این تحقیق، از روش GGE بای‌پلات برای بررسی 14 ژنوتیپ گلرنگ در شش ایستگاه تحقیقاتی و در شرایط با و بدون تنش رطوبتی در کشت بهاره استفاده گردید. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که 9/93% از کل تغییرات مربوط به اثر محیط و 1/6% متعلق به اثر ژنوتیپ و اثر متقابل ژنوتیپ × محیط بود. بررسی بای‌پلات چند ضلعی منجر به شناسایی شش ژنوتیپ برتر و چهار محیط بزرگ شده و ژنوتیپ-های مناسب در هر محیط بزرگ مشخص گردیدند. هفت ژنوتیپ دیگر در نواحی قرار گرفتند که هیچ محیطی قرار نداشت و در اکثر محیط‌ها ارقامی ضعیف بودند. بررسی همزمان پایداری و عملکرد ژنوتیپ‌ها با استفاده از بای‌پلات مختصات محیط متوسط نشان داد که ارقام Hartman،Gila و Sina با عملکرد زیاد دارای پایداری عملکرد بیشتری نیز بودند. رقم Hartman نزدیک‌ترین رقم به ژنوتیپ ایدآل (ژنوتیپی فرضی که دارای بیشترین عملکرد و پایداری باشد) بوده و Gila و Sina نیز به ژنوتیپ ایدآل نزدیک بودند. هم‌چنین دو منطقه شیروان و کوهدشت محیط‌های مشابهی بوده و وجود و یا عدم وجود تنش نیز نتوانسته بود بین این محیط‌ها تفاوت زیادی ایجاد نماید. محیط‌های زنجان، قاملو، کوهدشت و سرارود در شرایط بدون تنش رطوبتی دارای قابلیت تمایز بیشتری بودند. GGE (genotype + genotype×environment) biplot is one of the new graphical methods to study genotype×environment interaction in which the effects of genotype and G×E interaction are not separated and selection is based on both of these effects. In the present research, GGE biplot was used to study 14 safflower genotypes over six research stations under water stress and non-stress conditions in spring planting. The results of analysis of variance showed that 93.9% of total variation was due to environment and 6.1% due to genotype and G×E interaction. The polygon-view of GGE biplot recognized six superior genotypes and four mega-environments. The best genotypes within each environment were determined. The seven genotypes located in sectors that no environment was placed indicated that these genotypes were poor in most of the environments. Simultaneous evaluation of yield and stability through average environment coordinate biplot showed that Hartman, Gila and Sina with high seed yield had higher yield stability. Hartman was the nearest variety to ideal genotype (assumed genotype with the highest yield and stability) and Gila and Sina varieties were also close to ideal genotype, too. Biplot of correlation among environments revealed that Shirvan and Kohdasht were similar environments, so that water stress and non-stress conditions were not able to make differences between these locations. Zanjan, Ghamlo, Kohdasht and Sararood environments under non-stress conditions had higher discriminating ability. پایداری عملکرد، تنش محیطی، آمار پارامتری و ناپارامتری Yield stability, Environmental stress, Parametric and non-parametric statistics. 99 108 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-36&slc_lang=fa&sid=1 S. S. Pourdad سید سعید پورداد sspourdad@yahoo.com 100319475328460016006 100319475328460016006 Yes معاونت مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم، کرمانشاه M. Jamshid Moghaddam مهدی جمشید مقدم 100319475328460016007 100319475328460016007 No معاونت مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم، کرمانشاه