fa تغییرات شاخص های رشد و برداشت روغن کلزا (رقم هایولا 401) در غلظت ها و زمان های متفاوت محلول‌پاشی کود نیتروژن مکمل عمومى General كاربردي Applicable به منظور بررسی اثر غلظت و زمان محلول‌پاشی کود نیتروژن مکمل بر شاخص‌های رشد کلزا (رقم هایولا 401) آزمایشی به‌صورت بلوک‌های کامل تصادفی با 16 تیمار و سه تکرار در سال زراعی 88-1387 در مؤسسه تحقیقات برنج کشور به اجرا گذاشته شد. تیمارهای آزمایشی شامل غلظت نیتروژن در دو سطح (5 و 10 در هزار) و زمان محلول‌پاشی در هفت مرحله: 1) محلول‌پاشی در مرحله 6 تا 8 برگی، 2) ساقه‌رفتن، 3) قبل از گل‌دهی، 4) 6 تا 8 برگی + ساقه‌رفتن، 5) 6 تا 8 برگی + قبل از گل‌دهی، 6) ساقه‌رفتن + قبل از گل‌دهی و 7) 6 تا 8 برگی + ساقه‌رفتن + قبل از گل‌دهی بودند که با دو تیمار شاهد (بدون مصرف کود نیتروژن و کوددهی متداول خاکی) مقایسه شدند. نتایج نشان داد که بین تیمارهای محلول‌پاشی نیتروژن شامل غلظت و زمان محلول‌پاشی، بین شاهدها و نیز بین شاهدها با تیمارهای محلول‌پاشی از نظر عملکرد دانه و روغن، سرعت رشد گیاه، شاخص سطح برگ و دوام سطح برگ تفاوت معنی-داری وجود داشت. محلول‌پاشی با غلظت 10 در هزار در مرحله ساقه‌رفتن + قبل از گل‌دهی، بیشترین عملکرد دانه (7/4221 کیلوگرم در هکتار) و عملکرد روغن (1/1771 کیلوگرم در هکتار) را دارا بود. شاخص برداشت روغن در تیمارهای محلول‌پاشی نسبت به هر دو شاهد 3/15% بیشتر بود. بیشترین شاخص سطح برگ (به‌ترتیب 9/6 و 6/5)، سرعت رشد گیاه (به‌ترتیب 2/15 و 3/14 گرم بر مترمربع در 10 روز- درجه رشد) و دوام سطح برگ (به‌ترتیب 1204 و 1029 سانتی‌مترمربع در 10 روز- درجه رشد) نیز در تیمارهای محلول-پاشی ده در هزار در زمان ساقه‌رفتن + قبل از گل‌دهی و 6 تا 8 برگی+ ساقه‌رفتن + قبل از گل‌دهی مشاهده شد. براساس نتایج این آزمایش، به نظر می‌رسد که محلول‌پاشی کود نیتروژن مکمل در مراحل انتهایی رشد گیاه (ساقه‌رفتن و گل‌دهی) کلزا باعث افزایش شاخص‌های رشد و کمک به افزایش شاخص برداشت روغن و محصول دانه در این گیاه می‌شود. In order to investigate the effect of concentration and time of supplementary nitrogen fertilizer spray on growth indices of rapeseed (cv. Hyola 401), a field experiment was conducted at Rice Research Institute of Iran as a randomized complete blocks design with 16 treatments and 3 replications in 2008-2009. The treatments included concentration of nitrogen fertilizer (urea) at two levels (5 and 10 ppm) in seven levels of application time:1) spraying at 6-8- leaf stage, 2) beginning of stem elongation, 3) prior to flowering, 4) at 6-8- leaf stage + beginning of stem elongation, 5) at 6-8- leaf + prior to flowering, 6) beginning of stem elongation+ prior to flowering, and 7) at 6-8- leaf + beginning of stem elongation+ prior to flowering, which were compared with two control treatments (no fertilizer nitrogen and conventional soil fertilization). Results showed that significant difference was observed between spray treatments including concentration and times of nitrogen application, between controls and between controls with spray treatments, of grain and oil yield, crop growth rate (CGR), leaf area index (LAI) and leaf area duration (LAD). Application of nitrogen (10 ppm) at the beginning of stem elongation+ prior to flowering stages produced maximum grain yield (4221.7 kg/ha) and oil yield (1771.1 kg/ha). Spray treatments produced maximum oil yield index (15.3%) compared to controls. Maximum LAI (6.9 and 5.6 respectively), CGR (15.2 and 14.3 g/m2.10 GDD, respectively) and LAD (1204 and 1029 cm2/10 GDD, respectively) were also obtained from spray application of nitrogen (10 ppm) at the beginning of stem elongation+ prior to flowering stages and at 6-8-leaf stage + beginning of stem elongation + prior to flowering. According to the results of the present investigation, it seems that foliar application of supplementary nitrogen fertilizer at the end growth stages (beginning of stem elongation and prior to flowering) of rapeseed plants may help to enhance growth indices, oil yield index and grain yield. شاخص سطح برگ، عملکرد روغن، مدیریت مصرف کود Leaf area index, Oil yield, Management of fertilizer application. 179 190 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-43&slc_lang=fa&sid=1 P. Tousi Kehal پری طوسی کهل pari_toosi@yahoo.com Yes گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه M. Esfahani مسعود اصفهانی No گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت B. Rabiei بابک ربیعی No گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت M. Rabiei محمد ربیعی No مؤسسه تحقیقات برنج کشور، رشت