fa تأثیر تنش خشکی بر خصوصیات مورفولوژیک و اجزای عملکرد گیاه دارویی شنبلیله عمومى General كاربردي Applicable شنبلیله با نام علمی Trigonella foenum-graecum L. یکی از قدیمی‌ترین گیاهان دارویی است. به منظور بررسی تأثیر تنش خشکی بر برخی ویژگی های مورفولوژیک گیاه دارویی شنبلیله، آزمایشی به‌صورت کرت‌های خرد شده نواری در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه شهرکرد، در سال 1389 به اجرا درآمد. فاکتور اول شامل چهار سطح تنش رطوبتی (آبیاری پس از 20 (شاهد)، 40، 60 و 80 درصد تخلیه رطوبت قابل استفاده خاک) و فاکتور دوم شامل شش توده شنبلیله (شیراز، اردستان، تیرانچه، یزد، جهرم و هندی) بود. نتایج تجزیه واریانس و مقایسه میانگین‌ها نشان داد که اثر اصلی تنش خشکی در کلیه صفات مورد بررسی معنی دار بود. در میان توده‌ها، از نظر خصوصیات مورد بررسی، تنوع وجود داشت. مقایسه میانگین‌ها نشان داد که تعداد روز تا گل‏دهی، تعداد روز تا رسیدگی، ارتفاع بوته و اجزای عملکرد (تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف و وزن هزار دانه) در اثر تنش خشکی کاهش یافت و منجر به کاهش عملکرد بیولوژیک (43%) و عملکرد دانه (3/42%) گردید. در مقایسه بین توده‌ها، بیشترین عملکرد بیولوژیک و عملکرد دانه متعلق به توده اردستان بود. بررسی تجزیه خوشه‌ای توده‌ها نشان داد که می توان از توده های اردستان، شیراز و تیرانچه برای اصلاح ژنتیکی تحمل به خشکی در شنبلیله بهره برد. به‌طورکلی، براساس نتایج به دست آمده، توده اردستان با میانگین 37/22 گرم در بوته بیشترین عملکرد بیولوژیک را داشت و توده هندی با میانگین 83/73 روز تا رسیدگی زودرس-ترین توده بود. Fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) is one of the oldest medicinal plants. In order to study water-stress effects on some morphological characteristics of fenugreek, an experiment was carried out in a strip plots based on randomized complete blocks design with three replicates, at Research Farm of Shahrekord University, Shahrekord, Iran, in 2010. The first factor was allocated to four water stress levels (irrigation after depletion of 20 (as control), 40, 60 and 80% of available soil moisture) and the second factor was six fenugreek landraces (Shiraz, Ardestan, Tirancheh, Yazd, Jahrom and Hindi). The results of ANOVA and comparison of means indicated that the effect of water stress was significant for all traits and variation was observed among landraces for all the studied characteristics. Mean comparison showed that drought stress reduced days to flowering, days to maturity, plant height and yield components (number of pods per plant, number of seeds per pod and 1000-kernel weight). It was also revealed that water stress caused reduction in biological yield (43%) and grain yield (42.3%) of all genotypes. Comparison between landraces indicated that maximum biological and grain yield belonged to Ardestan landrace. Assessment of cluster analysis showed that it was possible to classify Ardestan, Shiraz and Tirancheh as a single group having tolerance to water stress. In general, based on obtained results, the Ardestan landrace, with 22.37 g/plant, had the highest biological yield and Hindi landrace, with 73.83 days to maturity, was the most early-maturing one. توده محلی، کمبود آب، ویژگی های زراعی Landrace, Water deficit, Agronomic characteristics. 11 23 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-64&slc_lang=fa&sid=1 N. Bazzazi نجمه بزازی n_bazazi64@yahoo.com Yes Dept. of Plant Breed., College of Agric., Shahrekord Univ., Shahrekord, Iran. گروه اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد M. Khodambashi محمود خدامباشی No Dept. of Plant Breed., College of Agric., Shahrekord Univ., Shahrekord, Iran. گروه اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد SH. Mohammadi شهرام محمدی No Dept. of Plant Breed., College of Agric., Shahrekord Univ., Shahrekord, Iran. گروه اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد