fa واکنش عملکردی گندم نان و دوروم به غلظت‌های مختلف اکسین و سیتوکینین در شرایط تنش خشکی آخر فصل عمومى General كاربردي Applicable تنش خشکی مهم‏ترین عاملی است که در بیشتر مراحل رشد گیاهان زراعی در مناطق خشک و نیمه خشک باعث محدودیت در رشد و دستیابی به عملکرد زیاد می‌گردد. در یک پژوهش مزرعه‌ای، تأثیر مصرف تنظیم‌کننده‌های رشد اکسین در سه سطح (صفر، 20 و 40 میلی‏گرم در لیتر) و سیتوکینین نیز در سه سطح (صفر، 50 و 70 میکرومولار) به‌صورت محلول‌پاشی در مرحله گرده‌افشانی، بر عملکرد و اجزای عملکرد گندم نان (رقم شیراز) و ماکارونی (رقم یاواروس) در شرایط تنش کم‌آبی (آبیاری معمول و قطع آبیاری در مرحله گل-دهی) بررسی گردید. این آزمایش در دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز و در سال زراعی 90-1389 به‏صورت اسپلیت اسپلیت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. نتایج نشان داد که تنش کم‌آبی باعث کاهش معنی‌دار تعداد دانه در سنبله (25% در ارقام شیراز و یاواروس)، وزن هزار دانه (به‏ترتیب 14 و 30% در ارقام شیراز و یاواروس)، تعداد دانه در واحد سطح (30% در ارقام شیراز و یاواروس)، عملکرد دانه (به‏ترتیب 15 و 35% در ارقام شیراز و یاواروس)، عملکرد بیولوژیک (به‏ترتیب 13 و 35% در ارقام شیراز و یاواروس) و شاخص برداشت (به‏ترتیب 15 و 27% در ارقام شیراز و یاواروس) گندم گردید. محلول‌پاشی با اکسین و سیتوکینین در شرایط آبیاری معمولی موجب بهبود عملکرد و اجزای عملکرد دانه گردید. بنابراین، از این پژوهش چنین نتیجه-گیری شد که کاربرد 40 میلی‌گرم در لیتر اکسین برای گندم نان و سیتوکینین 70 میکرومولار برای گندم ماکارونی، تنها در شرایط عدم تنش خشکی موجب بهبود عملکرد دانه شد. Drought stress is the most important factor restricting both growth and crop yield formation under arid and semi-arid conditions. In a field experiment, the effects of foliar application of growth regulators of auxin at three levels (0, 20 and 40 mg/L) and cytokinin at three levels (0, 50 and 70 µmol) at pollination stage on yield and yield components of a bread wheat (Shiraz cultivar) and durum wheat (Yavaros cultivar) under drought conditions (normal irrigation and irrigation cut-off at flowering stage) were investigated. This experiment was carried out at college of Agriculture, Shiraz University, Shiraz, Iran, during 2010-2011 as split-split factorial using complete randomized blocks design with three replications. The results showed that drought stress reduced number of grains per spike (25% for Shiraz and Yavaros cv), 1000-grain weight (14 and 30% for Shiraz and Yavaros cv respectively), number of grains per unitarea (30% for Shiraz and Yavaros cv), grain yield (15 and 35% for Shiraz and Yavaros cv respectively), biological yield (13 and 35% for Shiraz and Yavaros cv respectively) and wheat harvest index (15 and 27% for Shiraz and Yavaros cv respectively). Foliar application of auxin and cytokinin under normal irrigation improved grain yield and yield components. Therefore, it was concluded from this research that application of 40 mg/L auxin for bread wheat (Shiraz cv.) and 70 µmol cytokinin for durum wheat (Yavaros cv.) improved grain yield only under normal irrigation conditions. تنش کم آبی، تنظیم کننده رشد، هورمون Drought stress, Growth regulator, Hormone. 93 104 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-72&slc_lang=fa&sid=1 Y. Emam یحیی امام yaemam@gmail.com Yes Dept. of Agron. and Plant Breed., College of Agric., Shiraz Univ., Shiraz, Iran. گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز H. Karimzadeh Sureshjani هدایت الله کریم‏زاده سورشجانی No Dept. of Agron. and Plant Breed., College of Agric., Shiraz Univ., Shiraz, Iran. گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز S. Moori سعید موری No Dept. of Agron. and Plant Breed., College of Agric., Shiraz Univ., Shiraz, Iran. گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز K. Maghsoudi کبری مقصودی No Dept. of Agron. and Plant Breed., College of Agric., Shiraz Univ., Shiraz, Iran. گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز