fa بررسی فعالیت آنزیم‌ سوپراکسید دیسموتاز، بتا-کاروتن، فنل کل و ظرفیت آنتی‌اکسیدانی در پوست میوه پنج رقم مرکبات در تیمار دمای کم عمومى General كاربردي Applicable حساسیت میوه مرکبات به دماهای کم و تقارن فصل برداشت میوه با ایام سرد سال، تحقیق بیشتر روی اثر فیزیولوژی آسیب‌های تنش سرما را ایجاب می‌کند. در این پژوهش، میوه پنج رقم مرکبات شامل پرتقال خونی سانگینلا، لیموترش مازندرانی، پرتقال والنسیا، نارنگی انشو و پرتقال محلی پس از برداشت در مراحل قبل از رسیدگی و رسیدگی کامل به دمای 3، صفر، 3- و 6- درجه سلسیوس منتقل گردید. از دمای 15 درجه سلسیوس به‌عنوان شاهد استفاده شد. تغییرات میزان فعالیت آنزیم سوپراکسید دیسموتاز (SOD)، بتا- کاروتن و فنل کل پوست میوه در مراحل قبل از رسیدگی و رسیدگی کامل و نیز ظرفیت آنتی‌اکسیدانی در مرحله رسیدگی میوه مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که میزان فعالیت آنزیم SOD، بتا- کاروتن و فنل در مرحله رسیدگی نسبت به مرحله قبل از رسیدگی، در نمونه‌های شاهد و تحت تیمار دمای کم، بیشتر است. ظرفیت آنتی‌اکسیدانی با اعمال تیمار سرمایی در ارقام مختلف، به‌جز لیموترش، تا صفر درجه سلسیوس افزایش یافت و سپس ثابت ماند. افزایش آنتی‌اکسیدان‌های آنزیمی و غیرآنزیمی در پوست میوه در مرحله رسیدگی کامل نسبت به مرحله قبل از رسیدگی، شاید دلیلی بر متحمل بودن میوه در این مرحله به سرما باشد. Regarding the sensitivity of citrus fruit to low temperatures and the conjunction of the fruit harvest season with cold days of the year necessisates more research on physiological effects of cold-stress damages. In this study, five citrus cultivars including Sanguinelli blood orange, Local lemon, Valencia orange, Unshiu mandarin and Local orange were stored under various cold treatments (3, 0, -3 and -6 °C) at two stages of before fruit ripening and ripening. Control treatment had temperature of 15 °C. Variations of activity of superoxide dismutase (SOD), β-carotene and total phenol of fruit peel at two stages of before fruit ripening and ripening, as well as antioxidant capacity at ripening stage were examined. Results showed that under low temperature and control treatment, the SOD acivity, β–carotene and total phenol in fruit peel of the studied cultivars at ripening stage are higher than before ripening stage. In all the cultivars, except Local lemon, there was an increasing trend in the antioxidant capacity until 0 °C treatment and then became stable. The increasing trend of enzymetic and non-enzymetic antioxidants in fruit peel at ripening stage as compared with before ripening stage, was probably due to cold tolerance of fruits at this stage. تنش سرما، تحمل میوه، رسیدگی میوه Low-temperature stress, Fruit resistance, Fruit ripening. 177 189 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-79&slc_lang=fa&sid=1 B. Golein بهروز گلعین bgoleincitrus@yahoo.com Yes Iran. Citrus Res. Inst., Ramsar, Iran. مؤسسه تحقیقات مرکبات کشور، رامسر M. Mohammadian Afshar منصور محمدیان افشار No Dept. of Biol., College of Sci., Guilan Univ., Rasht, Iran. گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه گیلان، رشت Z. Mobrami زینب مبرمی No Dept. of Biol., College of Sci., Guilan Univ., Rasht, Iran. گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه گیلان، رشت