fa بهینه‌سازی کاربرد کودهای نیتروژنه برای رشد و عملکرد سورگوم علوفه‌ای در سیستم‌های زراعی کم‌نهاده و متداول عمومى General كاربردي Applicable در راستای توسعه کشاورزی پایدار و جلوگیری از مصرف بی‌رویه کودهای شیمیایی، تأمین بخشی از نیاز گیاه توسط کودهای آلی ضروری می‌باشد. بدین لحاظ، اثر منبع و مقدار کود نیتروژن‌دار بر عملکرد و اجزای عملکرد سورگوم علوفه‌ای، در آزمایشی به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 3 تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه شهرکرد در سال 1389 مورد ارزیابی قرار گرفت. در این آزمایش، منابع مختلف نیتروژن (کود اوره، کود گاوی و ترکیب مساوی از کودهای اوره و گاوی) و مقادیر مختلف نیتروژن (80، 160 و 240 کیلوگرم در هکتار، به‌ترتیب معادل 174، 348 و 522 کیلوگرم کود اوره در هکتار، 2/26، 5/52 و 7/78 تن کود گاوی در هکتار و ترکیب مساوی دو کود در هر سطح) مورد مطالعه قرار گرفتند. نتایج نشان داد که افزایش مصرف نیتروژن با افزایش معنی‌دار وزن تر برگ، ساقه و خوشه و قطر ساقه موجب افزایش خطی عملکرد علوفه در کودهای اوره و گاوی و افزایش درجه دوم در کود تلفیقی گردید. بیشترین وزن تر برگ، ساقه و خوشه (به‌ترتیب 600، 3789 و 823 گرم در مترمربع) و هم‌چنین عملکرد علوفه (44 تن در هکتار) در تیمار 240 کیلوگرم نیتروژن در هکتار از منبع کود تلفیقی مشاهده گردید. ولی عملکرد علوفه در این تیمار اختلاف معنی‌داری با تیمار 160 کیلوگرم نیتروژن در هکتار از همین منبع نداشت. به‌طورکلی، نتایج نشان داد که با مدیریت تلفیقی کودهای دامی و شیمیایی می‌توان پتانسیل تولید سورگوم را حتی در سطوح کم استفاده از این نوع کودها (کشاورزی کم‌نهاده) افزایش داد. In order to maintain sustainable agriculture and prevent excessive use of chemical fertilizers, supplying part of the plant needs by organic fertilizers is necessary. In this respect, effects of nitrogen (N) source and rate on yield and yield components of forage sorghum was evaluated as a factorial experiment arranged in randomized complete blocks design with three replications at the Research Farm of Shahrekord University in 2010. Treatments consisted of three N sources (urea fertilizer, cow manure and equal combination of urea fertilizer + cow manure) and three N levels )80, 160 and 240 kg/ha N, equivalent to 174, 348 and 522 kg/ha urea and 26.2, 52.5 and 78.7 Mg/ha of cow manure and equal combination of urea fertilizer + cow manure at each nitrogen level, respectively). The results showed that increase of N utilization, with increase in leaf, stem and panicle weights and stem diameter, caused a linear increase of forage yield in urea fertilizer and cow manure treatments and a quadratic increase in the combined fertilizer. The highest leaf, stem and panicle weight (600, 3789 and 823 g/m2) and also fresh forage yield (44 Mg/ha) were observed in 240 kg/ha N treatment in combined treatment. But, there was no significant difference in forage yield between this treatment and the 160 kg/ha N treatment. Overall, the results indicated that the potential of sorghum production can be increased by conjunctive use of animal manure and chemical fertilizers, even in low levels of these fertilizers, or low-input agriculture. کشاورزی کم‌نهاده، مدیریت تلفیقی کود، عملکرد علوفه Low-input agriculture, Conjunctive fertilizer management, Forage yield. 81 91 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-87&slc_lang=fa&sid=1 M. Pourazizi مرضیه پورعزیزی No Dep. of Agron., College of Agric., Shahrekord Univ., Shahrekord, Iran. گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد S. Fallah سیف‌اله فلاح falah1357@yahoo.com Yes Dep. of Agron., College of Agric., Shahrekord Univ., Shahrekord, Iran. گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد