fa تجزیه و تحلیل قابلیت ترکیب‌پذیری عملکرد دانه در آفتابگردان (Helianthus annuus) تحت شرایط آبیاری نرمال و تنش کم آبی عمومى General پژوهشي Research با توجه به اهمیت برآورد ترکیب پذیری عمومی و خصوصی، در طراحی برنامه‌های به نژادی افزایش عملکرد آفتابگردان، ارزیابی ژنتیکی عملکرد دانه آفتابگردان در شرایط آبیاری نرمال و تنش کم آبی و از طریق تجزیه بای پلات طرح تلاقی دی‌آلل 6×6 انجام شد. والدین و نتاج آنها در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار به طور جداگانه در هر یک از شرایط محیطی در گلخانه کشت گردیدند. بر اساس نتایج تجزیه واریانس جداگانه آزمایش‌ها، میانگین مربعات ژنوتیپ‌ها برای عملکرد دانه در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار بود. تجزیه به مولفه های اصلی نشان داد که دو مولفه اول در مجموع 9/77% و 5/82% از تنوع کل را به ترتیب در شرایط نرمال و تنش کم آبی توجیه می‌نمایند و بنابراین، استخراج اطلاعات از طریق روش گرافیکی بای پلات امکان‌پذیر می‌باشد. از بین والدین مورد بررسی، والد LR25 دارای بیشترین مقدار قابلیت ترکیب‌پذیری عمومی و مثبت در هر دو شرایط محیطی بود. ژنوتیپ والدی RHA266، بیشترین مقدار قابلیت ترکیب‌پذیری خصوصی و مثبت را در شرایط تنش کم آبی و ژنوتیپ والدی LR4، بیشترین مقدار قابلیت ترکیب‌پذیری خصوصی و منفی را در شرایط نرمال دارا بود. با توجه به نمودار چندضلعی بای پلات، در شرایط نرمال تلاقی LR25 × LR4 و در شرایط تنش کم آبی تلاقی‌های LR25 × C104، LR55 × RHA266 و C100 × RHA266 هتروزیس بالایی را برای صفت عملکرد دانه آفتابگردان نشان دادند. نتایج نشان داد که ژنوتیپ C104، آزمون گری مناسب جهت تشخیص قابلیت‌های ترکیب‌پذیری عمومی ژنوتیپ‌های مورد بررسی است. Production of high sunflower yield is important in sunflower breeding programs. With regards to the importance of estimation of general combining ability (GCA) and specific combining ability (SCA), genetic evaluation of sunflower seed yield was carried out in normal and water stress conditions using biplot analysis of 6×6 diallel design. Parental lines and their progenies were investigated using a randomized complete block design with three replications in each condition in greenhouse. According to the separate analysis of variance, mean squares of genotypes were significant for seed yield in 0.01 probability level in both conditions. The first two principal components explained 77.9% and 82.5% of the variation for seed yield in normal and stress conditions respectively. Therefore, it is possible to extract any information by using graphical method of biplot. Among studied parental lines, LR25 had the positive and the highest general combining ability in both states. RHA266 had positive and the highest specific combining ability in water stress condition and genotype LR4 had the negative and the highest specific combing ability in normal condition. Considering the polygon graphs of biplot, cross LR25 × LR4 in normal condition and crosses including LR25 × C104, LR55 × RHA266 and C100 × RHA266 in water stress condition, depicted high level of heterosis for sunflower yield. Results revealed that genotype C104 is suitable tester for recognition of general combining ability of studied genotypes. آفتابگردان، دی الل، بای‌پلات، ترکیب‌پذیری عمومی، ترکیب پذیری خصوصی، هتروزیس Sunflower, Diallel, Biplot, General combining ability, Specific combining ability, Heterosis. 125 133 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-108&slc_lang=fa&sid=1 H. Hatami Malek حمید حاتمی ملکی hatamimaleki@maragheh.ac.ir Yes College of Agric., Univ. of Maragheh, Maragheh, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه مراغه R. Darvishzadeh رضا درویش‌زاده No Urmia Univ., Urmia, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه