fa تنوع مورفولوژی، وراثت‌پذیری و هم‌بستگی فنوتیپی صفات مرتبط با قدرت رشد در گردوی ایرانی(Juglans regia L.) عمومى General پژوهشي Research با توجه به وجود ژنوتیپ‌های با قدرت رشد کم (پاکوتاه) و زود بارده گردو در برخی نهالستان‌های گردو و اهمیت بالقوه این قبیل ژنوتیپ‌ها در تولید درختان مناسب برای کشت‌های متراکم و به منظور پی بردن به علل ژنتیکی کاهش قدرت رشد و زود باردهی برخی دانهال‌های بذری و نحوه توارث‌پذیری صفات مرتبط با قدرت رشد دو آزمون نتاج خانواده ناتنی با استفاده از گرده‌افشانی آزاد درختان مادری با قدرت رشد و باردهی متفاوت اجرا شد. براساس نتایج، از نظر ارتفاع نهال، قطر نهال، تعداد گره و طول میان گره، 45 روز پس از سبز شدن و نیز در آخر فصل رشد (نهال‌های یکساله) تفاوت معنی‌داری بین و درون خانواده‌های ناتنی وجود داشت. میزان وراثت‌پذیری برای صفات مورد مطالعه با دو روش واریانس بین خانواده و رگرسیون نتاج- والد متوسط تا بالا (88/0- 39/0) برآورد گردید که بیانگر ژنتیکی بودن و قابل توارث بودن این صفات است. هم‌چنین، هم‌بستگی مثبت معنی‌داری بین ارتفاع نهال و سایر اجزای قدرت رشد مشاهده شد. برای استفاده از مزایای متعدد پایه‌های کم رشد در کشت های متراکم گردو اجرای یک برنامه به‌نژادی مبتنی برگزینش دوره‌ای همزمان برای صفت پاکوتاهی و سهل ریشه‌زایی (انتخاب کلون های پاکوتاه یا نیمه پاکوتاه و سهل ریشه‌زا) پیشنهاد می‌شود. هم‌چنین در برنامه‌های به نژادی با توجه به هم‌بستگی بالا بین ارتفاع نهال و سایر صفات گزینش دانهال‌های پاکوتاه بر مبنای اندازه‌گیری ارتفاع نهال توصیه می‌شود. Considering frequent observation of low vigor (dwarf) and precocious walnut seedlings in some of Iran nurseries, and in order to understand genetic causes of this phenomenon and the effect of parental genotype on the seedling vigor and precocity, two half–sib family tests were conducted using open pollinated seeds of Persian walnut (Juglans regia L.) trees with different vigor and bearing habit. Based on the results, significant variations were found within- and between-families in terms of seedling height and diameter, number of nodes and length of internodes in both 45-day-old and one year old seedlings. Moderate to high narrow-sense heritability (0.39-0.88) was estimated for all of the traits, both by between family variance and parent-offspring regression methods. Seedling height had positive correlation with other vigor related traits indicating that measuring only seedling height is adequate to identify families that produce low vigor seedlings. In conclusion, we suggest a simultaneous recurrent selection program for both dwarfing and rooting ability (selection of dwarf/semi-dwarf as well as easy-to-root clones) to utilize their advantages in a high-density orchard system. پایه‌های رویشی, قدرت رشد, کشت متراکم, کلون, گردو, گزینش دوره‌ای Clonal rootstocks, Clone, Current selection, Growth vigor, High density plantings, Walnut. 259 271 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-166&slc_lang=fa&sid=1 R. Rezaee رضا رضایی rezrezaee@yahoo.com Yes Agric. and Natur. Resour. Res. Center, West Azarbaijan, Urmia, Iran. مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان غربی K. Vahdat کورش وحدتی No College of Abouraihan,Tehran Univ., Tehran, Iran. پردیس ابوریحان، دانشگاه تهران