fa گزینش مستقیم و غیر مستقیم عملکرد و اجزای عملکرد علوفه در اسپرس تحت شرایط معمول و تنش رطوبتی عمومى General پژوهشي Research یکی از مؤثرترین روش‌ها در گزینش ژنوتیپ‌های مطلوب به‌منظور بهبود صفات پیچیده‌ای نظیر عملکرد، بهره‌گیری از شاخص‌های انتخاب می‌باشد. در این پژوهش، به منظور ارزیابی کارایی روش‌های مختلف انتخاب، تعداد 21 توده محلی و رقم اسپرس در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در دو محیط رطوبتی عدم تنش و تنش خشکی در سال 89-1388 در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه صنعتی اصفهان مورد ارزیابی قرار گرفتند. در این بررسی، شاخص‌های انتخاب اسمیت- هیزل و پسک- بیکر بر اساس صفات درصد ماده خشک، درصد ساقه، ارتفاع بوته و تعداد ساقه در بوته محاسبه شدند. کارایی انتخاب برای بهبود عملکرد علوفه خشک از طریق انتخاب برای صفات درصد ساقه و تعداد ساقه در بوته بیشترین مقدار بود. بنابراین این صفات می‌توانند به عنوان معیار انتخاب مناسبی جهت بهبود عملکرد علوفه خشک مد نظر قرار گیرند. در شاخص‌های اسمیت- هیزل تحت شرایط عدم تنش رطوبتی، ارتفاع بوته و در شرایط تنش رطوبتی، درصد ساقه بیشترین بازده انتخاب را داشتند، اما در شاخص پسک- بیکر تحت هر دو شرایط رطوبتی درصد ماده خشک بیشترین پاسخ به انتخاب را داشت. نتایج نشان داد که شاخص اسمیت- هیزل 1 بالاترین کارایی انتخاب را دارا بود و می‌تواند برای انتخاب ژنوتیپ‌های مناسب در برنامه‌های اصلاحی اسپرس مورد استفاده قرار گیرد. Selection based on indices is an effective method for breeding complex traits. To assess the efficiency of different selection methods, twenty one accessions of Sainfoin (Onobrychis viciifolia) were evaluated in two environments including drought stress and non-stress conditions according to a randomized complete block design with three replications in 2010. In this study, the selection indices of Smith-Hazel and Pesek-Baker were determined based on the percentage of dry matter yield, stem percent, plant height and number of stem per plant under both conditions. Also response to selection and relative selection efficiency were estimated for studied traits and dry matter yield. The highest estimated selection efficiency for genetically improvement of dry matter yield was obtained via selection for stem percent and number of stem per plant. Therefore, these traits can be used as an appropriate selection criterion for improvement of forage yield. In Smith-Hazel indices under normal environment plant height and under stress environment stem percent had the highest gain, while in Pesek-Baker index, under both moisture conditions percentage of dry matter yield had the highest gain. The results indicated that Smith-Hazel index 1 had the most selection efficiency and could be used in sainfoin breeding programs. اسپرس, پاسخ به انتخاب, شاخص اسمیت- هیزل, شاخص پسک- بیکر Pesek-Baker index, Response to selection, Sainfoin, Smith-Hazel index. 307 319 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-170&slc_lang=fa&sid=1 M. M. Majidi محمد مهدی مجیدی majidi@cc.iut.ac.ir Yes College of Agric., Isf. Univ. Technol., Isfahan, Iran دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان R. Dehghan Kouhestani رسول دهقان کوهستانی No College of Agric., Isf. Univ. Technol., Isfahan, Iran دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان A. Veisipoor امین ویسی پور No College of Agric., Isf. Univ. Technol., Isfahan, Iran دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان