fa بررسی تأثیر باکتری‌ها و قارچ‌های محرک رشد گیاه بر افزایش عملکرد و برخی از پارامترهای رشدی سه رقم سیب‌زمینی (Solanum tuberosum) عمومى General پژوهشي Research مطالعه ریزموجودات خاکزی و برهم‌کنش روابط همزیستی مفید بین اجزاء مختلف زنجیره غذایی از جمله مباحث نوین در کشاورزی پایدار می‌باشد. از اینرو به‌منظور بررسی تأثیر تلقیح قارچ‌ها و باکتری‌های محرک رشد بر عملکرد مینی‌تیوبر سه رقم سیب‌زمینی آزمایشی به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در 10 تکرار در گلخانه تحقیقاتی پژوهشکده بیوتکنولوژی منطقه مرکزی کشور اجرا شد. سه رقم سیب‌زمینی (آگریا، مارفونا و آریندا) در طول دوره رویشی تحت تأثیر 11 تیمار بیولوژیک مختلف شامل باکتری باسیلوس (Bacillus polymixa)، باکتری سودوموناس (Pseudomonas putida)، باکتری ازتوباکتر (Azotobacter chroococcum)، قارچ گلوموس (Glomus intraradicies)، ترکیب‌های باسیلوس + گلوموس، سودوموناس+گلوموس، ازتوباکتر+گلوموس، ازتوباکتر+ باسیلوس، ازتوباکتر+ سودوموناس، ازتوباکتر+ باسیلوس+گلوموس، ازتوباکتر+ سودوموناس+گلوموس قرار گرفت. شاخص‌های رشدی گیاه مانند ارتفاع و وزن خشک گیاهچه و هم‌چنین صفات مربوط یه مینی تیوبر مانند عملکرد، وزن خشک و تعداد مینی تیوبر سه ماه پس از اعمال تیمارهای آزمایشی مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که تأثیر تیمارهای بیولوژیک روی صفات مربوط به غده مانند تعداد مینی تیوبر، عملکرد مینی تیوبر و وزن خشک کل مینی تیوبر در سطح احتمال 1% معنی‌دار شد. اما تفاوت معنی‌داری از لحاظ طول و وزن مینی تیوبر دیده نشد. اثر متقابل رقم و تیمارهای بیولوژیک نیز بر عملکرد و وزن خشک کل مینی‌تیوبر نیز معنی‌دار شد. به‌طوری‌که بیشترین عملکرد و وزن خشک مینی تیوبر در گیاهان رقم آریندا تلقیح شده با ازتوباکتر+ سودوموناس+گلوموس دیده شد. نتایج هم‌چنین حاکی از آن بود که تیمار آزتوباکتر+گلوموس و آزتوباکتر به‌ترتیب دارای بیشترین طول ساقه و بیشترین تعداد ساقه فرعی در مقایسه با سایر تیمارهای آزمایشی بودند. به‌طورکلی نتایج به‌دست آمده از این آزمایش حاکی از آن است که کاربرد قارچ‌ها و باکتری‌های محرک رشد گیاه نقش مفید و مؤثری در رشد و افزایش عملکرد مینی تیوبر سیب‌زمینی داراست و می‌تواند به‌عنوان جایگزینی مناسب برای کودهای شیمیایی در تولید ارگانیک این محصول مطرح باشد. A greenhouse experiment was conducted at Agricultural Biotechnology Research Institute, Central Region of Iran to evaluate the effects of some plant growth promoting bacteria and fungi inoculation on growth and minituber yield of potato cultivars. The experiment was arranged as a factorial based on a completely randomized design with ten replications. Three potatoes (Solanum tuberosum L.) genotypes (Agria, Marfona and Aranda) were treated by eleven biological treatments including bacillus, azotobacter, pseudomonas, glomus, combination of bacillus + glomus, pseudomonas + glomus, azotobacter + glomus, azotobacter + bacillus, azotobacter + pseudomonas, azotobacter + bacillus + glomus, and azotobacter + pseudomonas + glomus during vegetative stage. Analysis of variance results indicated that the effects of biological treatments on number of minituber, yield, and total dry weight of minituber were significant at 1% probability level. But there was not any significant difference in terms of size and weight of each minituber. The interaction of biological treatments and genotypes was also significant for yield and total dry weight of minituber. The highest tuber yield and total dry weight were observed for the Aranda genotype treated with azotobacter + pseudomonas + glomus. Moreover, the results revealed that azotobacter + glomus and azotobacter had the highest plant height and number of lateral shoot, respectively, as compared to other treatments. ازتوباکتر, باسیلوس, سودوموناس, سیب‌زمینی, مینی تیوبر Azotobacter, Bacillus, Minituber, Potato, Pseudomonas. 37 49 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-188&slc_lang=fa&sid=1 A. H. Naeem امین حسین نعیم amin5000000@yahoo.com Yes Islamic Azad Univ. of Khorasgan, Isfahan, Iran. دانشگاه آزاد اسلامی واحــد خوراسگــان M. Otroshy محمود اطرشی No Agric. Biotechnol. Res. Instit. Centre of Iran (ABRICI). پژوهشکده بیوتکنولوژی منطقه مرکزی کشور، اصفهان