fa تجزیه ژنتیکی صفات مرتبط با عملکرد دانه در برنج عمومى General پژوهشي Research به‌منظور تعیین نوع عمل ژن‌ها و برآورد وراثت‌پذیری صفات مرتبط با عملکرد دانه در برنج، شش ژنوتیپ برنج به اسامی هاشمی، واندانا، کادوس، حسنی، شاه‌پسند و ‘ IR36 ’به صورت دای‌آلل کامل در سال زراعی 1389 تلاقی داده شدند. والدین و بذور 1F به‌دست آمده (مجموعاً 36 تیمار) در سال زراعی 1390 در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه پژوهشی مؤسسه تحقیقات برنج کشور (رشت) کشت شدند و صفات مرتبط با عملکرد شامل عملکرد دانه، تعداد خوشه در بوته، تعداد خوشه‌چه در خوشه، وزن هزار دانه، ارتفاع بوته، طول خوشه و مساحت برگ پرچم مورد ارزیابی قرار گرفتند. بررسی اثر ژن‌ها براساس تجزیه گرافیکی هیمن، نشان‌دهنده‌ی حضور اثرات غالبیت ناقص در کنترل صفت وزن هزار دانه بود، اما سایر صفات مورد بررسی تحت ‌تأثیر اثرات غالبیت کامل تا فوق غالبیت ژن‌ها بودند. وراثت‌پذیری عمومی صفات بین 91/54% برای صفت مساحت برگ پرچم تا 84/99% برای صفت ارتفاع بوته و وراثت‌پذیری خصوصی صفات بین 04/26% برای صفت طول خوشه تا 68/88% برای صفت وزن هزاردانه متغیر بود. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که برای اصلاح جمعیت مورد مطالعه از نظر بعضی از صفات نظیر وزن هزاردانه می‌توان از اثر افزایشی ژن‌ها استفاده نمود، اما برای صفات دیگر استفاده از پدیده هتروزیس و روش تولید هیبرید روش مناسبی برای اصلاح جمعیت خواهد بود. To determine gene action and heritability of grain yield related traits in rice, six rice varieties including Hashemi, Vandana, Kadous, Hassani, Shahpasand and IR36 were crossed in a diallel design in 2010. The parents and seeds of F1 generation (36 genotypes) were grown in a completely randomized block design with three replications at the Research Field of the Rice Research Institute of Iran-Rasht in 2011. In this experiment, the yield related traits including grain yield, number of panicles per plant, number of spikelet’s per panicle, 1000-grain weight, plant height, panicle length and flag leaf area were measured in each experimental unit. Evaluation of the gene action based on the Hayman graphical method indicated that 1000-grain weight was controlled by partial dominance effect and the other attributes were controlled by complete dominance to over-dominance effects. Broad-sense heritability varied from 54.91% to 99.84% for flag leaf area and plant height, respectively and narrow-sense heritability ranged from 26.04% to 88.68% for panicle length and 1000-grain weight, respectively. Results of this research showed that the additive gene effect can be used to improve several traits including 1000-grain weight, but utilizing the heterosis phenomenon and hybrid production is recommended to improve the remaining traits in the studied population. برنج, تجزیه و تحلیل گرافیکی هیمن, دای‌آلل, عمل ژن و وراثت‌پذیری Diallel, Gene action, Hayman graphical analysis, Heritability, Rice 161 173 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-223&slc_lang=fa&sid=1 S. S. Zarbafi سیده سهیلا زربافی No Department of Agronomy and Plant Breeding, Faculty of Agricultural Sciences, University of Guilan, Rasht, Iran. دانشکده علوم کشاورزی ، دانشگاه گیلان B. Rabiei بابک ربیعی rabiei@guilan.ac.ir Yes Department of Agronomy and Plant Breeding, Faculty of Agricultural Sciences, University of Guilan, Rasht, Iran. دانشکده علوم کشاورزی ، دانشگاه گیلان M. Allahgholipour مهرزاد اله‌قلی‌پور No Rice Research Institute of Iran, Rasht, Iran. مؤسسه تحقیقات برنج کشور، رشت