fa اثرات آلودگی دی‌اکسیدگوگرد بر برخی ویژگی‌های بیوشیمیایی یونجه (Medicago sativa) تلقیح ‌شده با ریزوبیوم عمومى General پژوهشي Research دی‌اکسیدگوگرد (SO2) یکی از آلاینده‌های مهم اتمسفر است که سبب القاء اثرات منفی در فیزیولوژی و بیوشیمی سلولی گیاهان می‌شود. از طرفی تلقیح ریزوبیومی می‌تواند سبب افزایش مقاومت گیاه نسبت به تنش‌های زیستی و غیر زیستی شود. در این مطالعه، اثرات غلظت‌های مختلف گاز دی‌اکسیدگوگرد (0، 5/0، 1، 5/1 و ppm 2) بر میزان رنگیزه‌های فتوسنتزی، پرولین، پروتئین، گوگرد، پتاسیم و فسفر گیاه یونجه تلقیح‌یافته با ریزوبیوم (سویه بومی و استاندارد) در شهر اراک ارزیابی شد. نتایج نشان داد که غلظت‌های بالای دی‌اکسیدگوگرد (1، 5/1 و 2ppm) سبب کاهش میزان رنگیزه‌های فتوسنتزی، پروتئین، پتاسیم، فسفر و افزایش مقدار گوگرد و پرولین در مقایسه با گیاهان کنترل شد. در غلظت پایین گاز SO2 ( ppm5/0) افزایش میزان رنگیزه‌های فتوسنتزی، پروتئین، پتاسیم و فسفر مشاهده شد. تلقیح ریزوبیومی به‌تنهایی سبب افزایش میزان رنگیزه‌های فتوسنتزی، پروتئین، پتاسیم و فسفر شد ولی بر مقدار پرولین و جذب عنصر گوگرد تأثیر معنی‌داری نداشت. تلقیح یونجه با دو سویه ریزوبیوم تغییرات ناشی از غلظت‌های بالای گاز SO2 را بر این شاخص‌های بیوشیمیایی به‌طور معنی‌داری (در سطح 01/0) در مقایسه با گیاهان شاهد کاهش داد. بنابراین مایه تلقیح ریزوبیومی می‌تواند مقاومت گیاهان میزبان را نسبت به تنش آلودگی SO2 هوا افزایش دهد و به‌عنوان کود زیستی استفاده شود. Sulphur dioxide (SO2) is one of the major atmospheric contaminant that induces negatively effects in the cellular biochemistry and physiology of the plants. However, Rhizobium inoculation can cause increas in plant resistance to abiotic and biotic stresses. In this study, effects of different concentrations of Sulphur dioxide gas (0, 0.5, 1, 1.5 and 2 ppm) on photosynthetic pigments, proline, protein, sulphur, potassium and phosphorus of inoculated alfalfa with Rhizobium (native and standard strains) were evaluated in Arak city. The Results showed that high concentrations of Sulphur dioxide (1, 1.5 and 2 ppm) caused a decline in photosynthetic pigments, protein, potassium and phosphorus and an increase in sulphur and proline content of alfalfa plant in compared to the controls. In low concentration of SO2 (0.5 ppm), the increase in photosynthetic pigments, protein, potassium and phosphorus were observed. Rhizobium inoculation itself caused an increase in photosynthetic pigments, protein, potassium and phosphorus contents but did not effect on the proline content and sulfur uptake. Inoculation of alfalfa with two strains of Rhizobium decreased induced effects of high concentrations of SO2 on these biochemical parameters significantly (at 0.01 level) in comparison with the control plants. Therefore, rhizobial inoculant be able to increase host plants resistance to SO2 pollution stress and have been applied as a biofertilizer. آلودگی هوا, پروتئین, پرولین, رنگیزه فتوسنتزی, عناصر ضروری, مایه ‌تلقیح ریزوبیومی Air pollution, Essential elements, Photosynthetic pigment, Proline, Protein, Rhizobia inoculant. 239 250 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-230&slc_lang=fa&sid=1 M. Askary مهری عسکری m-askary@araku.ac.ir Yes Department of Biology, Faculty of Science, Arak University, Arak, Iran. دانشکده علوم، دانشگاه اراک SH. Hosseinkhani Hezave شیما حسین‌خانی هزاوه No Department of Biology, Faculty of Science, Arak University, Arak, Iran. دانشکده علوم، دانشگاه اراک F. Amini فریبا امینی No Department of Biology, Faculty of Science, Arak University, Arak, Iran. دانشکده علوم، دانشگاه اراک