fa غربالگری برای تحمل خشکی آخر فصل در ژرم‌پلاسم‌ داخلی و خارجی گلرنگ بر‌اساس شاخص‌های حساسیت و تحمل عمومى General پژوهشي Research به‌منظور ارزیابی تحمل ‌خشکی در ژنوتیپ‌های گلرنگ زراعی (Carthamus tinctorius L.)، آزمایشی در سال 1391 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان انجام شد. در این آزمایش 100 ژنوتیپ گلرنگ شامل 81 ژنوتیپ خارجی و 19 ژنوتیپ داخلی در دو محیط رطوبتی (عدم تنش و تنش‌ خشکی) به‌صورت طرح لاتیس ساده مورد بررسی قرار گرفتند. برای تعیین میزان تحمل یا حساسیت ژنوتیپ‌ها به تنش خشکی، شاخص‌های حساسیت به خشکی (SSI)، شاخص متوسط تولید (MP)، شاخص تحمل خشکی (STI)، میانگین هندسی تولید (GMP) و شاخص تحمل (TOL) محاسبه شدند. نتایج نشان داد که در هر دو رژیم رطوبتی تفاوت بسیار معنی‌داری بین ژنوتیپ‌ها از لحاظ عملکرد دانه وجود داشت. در بین شاخص‌های مورد بررسی شاخص‌های M‏P ،GMP و STI برای گزینش ژنوتیپ‌های متحمل مناسب‌تر بودند. براساس شاخص‌های یاد‌شده و ترسیم بای‌پلات مؤلفه‌های اصلی ژنوتیپ‌های PI 369847 از تاجیکستان، CART 56 از آمریکا، PI 657820 از اردن و PI 305527 از سودان بیشترین تحمل را به شرایط کم آبی نشان دادند. ژنوتیپ‌های PI 537652 از مکزیک، CART 131 از پاراگوئه، PI 470942 از بنگلادش، PI 209286 از رومانی و CART 32 از آلمان به‌عنوان حساس‌ترین ژنوتیپ‌ها معرفی شدند. نتایج نشان داد که تکنیک مؤلفه‌های اصلی از کارآیی بالایی برای جداسازی ژنوتیپ‌ها بر‌اساس شاخص‌ها برخوردار بود. ژنوتیپ‌های شناسایی‌شده بایستی در مطالعات تکمیلی بررسی شوند تا برای انجام مطالعات ژنتیکی و توسعه ارقام متحمل سازگار مورد استفاده قرار گیرند. This research was conducted to evaluate drought tolerance of safflower genotypes (Carthamus tinctorius L.) at the research farm of Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran during growing season of 2012. One hundred genotypes including 81 foreign genotypes along with 19 Iranian genotypes were evaluated under normal and moisture stress conditions according to a simple lattice design with two replications. Drought tolerance and sensitivity indices including mean productivity (MP), geometric mean productivity (GMP), stress tolerance index (STI), tolerance (TOL) and stress susceptibility index (SSI) were studied. Results of this study indicated that genotypes were significantly different for grain yield in both moisture conditions. Among all indices, MP, GMP and STI were identified as the best indices that can be used to determine tolerant genotypes. Based on MP, GMP and STI and also principal component analysis PI 369847 (Tajikistan), CART 56 (USA), PI 657820 (Jordan), PI 305527 (Soudan) were determined as the most tolerant genotypes and PI 537652 (Mexico), CART 131 (Prague), PI 470942 (Bangladesh), PI 209286 (Romania) and CART 32 (German) as the most sensitive ones. Results also indicated that the biplot of principal component analysis is a powerful technique to discriminate genotypes based on the measured indices. The superior safflower genotypes can be used in future breeding programs. گلرنگ, تنش خشکی, شاخص‌های تحمل خشکی, تجزیه بای‌پلات Safflower, Drought stress, Stress tolerance index, Biplot 69 82 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-237&slc_lang=fa&sid=1 R. Maleki Nejad رضا ملکی‌نژاد No Department of Agronomy and Plant Breeding, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان M. M. Majidi محمد‌مهدی مجیدی majidi@cc.iut.ac.ir Yes Department of Agronomy and Plant Breeding, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان