fa ارزیابی تحمل ژنوتیپ‌های مختلف برنج به شوری آب آبیاری عمومى General پژوهشي Research <p dir="rtl"><strong>به‌منظور بررسی پاسخ هفت ژنوتیپ برنج (خزر، </strong><strong><span dir="ltr">SA13</span></strong><strong>، دیلم، سنگ‌جو، سپیدرود، لاین 831 و </strong><strong><span dir="ltr">T5</span></strong><strong>)،</strong> <strong>به سطوح</strong> <strong>مختلف شوری آب آبیاری و تعیین شاخص‌های تحمل آنها به شوری، آزمایشی به‌صورت گلدانی زیر باران‌گیر با آرایش فاکتوریل بر پایه طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار و پنج سطح شوری (1، 2، 4، 6</strong> <strong>و 8 دسی‌زیمنس بر متر) در مؤسسه تحقیقات برنج کشور &ndash; رشت در سال 1390 اجرا شد. با استفاده از داده‌های عملکرد دانه در دو محیط با تنش شوری (8 دسی‌زیمنس بر متر) و بدون تنش (1 دسی‌زیمنس بر متر)، شاخص‌ حساسیت</strong> <strong>به تنش</strong> <strong>(</strong><strong><span dir="ltr">SSI</span></strong><strong>)، شاخص تحمل</strong> <strong>(</strong><strong><span dir="ltr">TOL</span></strong><strong>)، میانگین</strong> <strong>بهره‌وری</strong> <strong>تولید</strong> <strong>(</strong><strong><span dir="ltr">MP</span></strong><strong>)، میانگین هندسی</strong> <strong>قابلیت</strong> <strong>تولید</strong> <strong>(</strong><strong><span dir="ltr">GMP</span></strong><strong>)، میانگین ‌هارمونیک</strong> <strong>(</strong><strong><span dir="ltr">HM</span></strong><strong>)، شاخص‌ تحمل به تنش</strong> <strong>(</strong><strong><span dir="ltr">STI</span></strong><strong>)، شاخص عملکرد</strong> <strong>(</strong><strong><span dir="ltr">YI</span></strong><strong>) و شاخص پایداری عملکرد</strong> <strong>(</strong><strong><span dir="ltr">YSI</span></strong><strong>) محاسبه و میزان همبستگی آنها با عملکرد دانه برآورد شد</strong><strong><span dir="ltr">.</span></strong><strong> نتایج نشان</strong> <strong>داد که شاخص‌های</strong> <strong>تحمل و عملکرد</strong> <strong>دانه ژنوتیپ‌های</strong> <strong>مورد مطالعه</strong><strong>،</strong> <strong>تفاوت</strong> <strong>بسیار</strong> <strong>معنی‌داری با یکدیگر داشتند.</strong> <strong>در بین شاخص‌های مورد استفاده، </strong><strong><span dir="ltr">STI</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="ltr">MP</span></strong><strong> توانایی بهتری در شناسایی</strong> <strong>ژنوتیپ‌های</strong> <strong>برنج متحمل به شوری داشتند. در این آزمایش، بیشترین عملکرد بوته در هر دو شرایط بدون تنش و تنش (به‌ترتیب 71/19 و</strong> <strong>69/10</strong> <strong>گرم)، مربوط به لاین </strong><strong><span dir="ltr">T5</span></strong><strong> بود. کمترین عملکرد بوته در شرایط بدون تنش مربوط به رقم&shy;های سنگ&shy;جو (42/12 گرم) و دیلم (84/11 گرم) بود. در شرایط تنش، کمترین عملکرد در رقم خزر (29/4 گرم) دیده شد. بیشترین درصد کاهش عملکرد با افزایش شوری مربوط به رقم خزر (49/69 درصد) و کمترین آن مربوط به رقم سنگ‌جو (48/31 درصد) بود</strong><strong><span dir="ltr">.</span></strong><strong> در کل، می‌توان لاین‌های </strong><strong><span dir="ltr">T5</span></strong><strong> و 831 و رقم&shy;های سپیدرود و سنگ&shy;جو را به‌عنوان ژنوتیپ&shy;های احتمالاً برتر در هر دو شرایط شور و غیر شور برای آزمایش‌های بعدی در نظر گرفت.</strong></p> <p>To study the responses of seven rice genotypes (Khazar, SA13, Deylam, Sange Joe, Sepidrud, 831 and T5) to different levels of irrigation water salinity, and determining grain yield based on tolerance indices, a CRD based factorial pot experiment with five levels of irrigation water salinity (1, 2, 4, 6 and 8 dSm^-1) and three replications was carried out at Rice Research Institute of Iran in 2011. Indices such as SSI, TOL, MP, GMP, HM, STI, YI and YSI were calculated and their correlations with grain yield were estimated for both stress and non-stress conditions. Results indicated significant differences among genotypes and the indices within both conditions. Results also showed that STI and MP indices could be considered as the best indices to screen salt tolerant genotypes. Among the genotypes used in the experiment, T5 produced the highest yield in both non-stress (19.71 g/plant) and stress (10.69 g/plant) conditions, while the lowest yield in normal (11.84 g/plant) and stressful (4.29 g/plant) conditions was recorded for Deylam and Khazar, respectively. The highest and the lowest percentage of yield reduction were found in Khazar (69.49%) and Sange Joe (31.48%) in stressful conditions, respectively. Overall, genotypes T5, 831, Sepidrud and Sange Joe can probably be considered as superior high yielding genotypes in both saline and non-saline conditions for further research.</p> آب شور, بهبود عملکرد, تحمل تنش, شاخص مقاومت, میانگین بهره‌وری Mean productivity, Resistance indices, Stress tolerance, Water salinity, Yield improvement 1 13 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-281&slc_lang=fa&sid=1 S. Jafari Rad سمر جعفری‌راد 100319475328460023668 100319475328460023668 No University of Guilan, Rasht, Iran. دانشگاه گیلان M. Zavareh محسن زواره mzavareh@guilan.ac.ir 100319475328460023669 100319475328460023669 Yes University of Guilan, Rasht, Iran. دانشگاه گیلان M. R. Khaledian محمدرضا خالدیان 100319475328460023670 100319475328460023670 No University of Guilan, Rasht, Iran. دانشگاه گیلان M. Rezaei4 مجتبی رضایی 100319475328460023671 100319475328460023671 No University of Sari, Iran. دانشگاه ساری