fa ارزیابی تنوع ژنتیکی گونه Aegilops cylindrica درغرب ایران بـا استفـاده از صفـات مورفولـوژیـک و فنـولـوژیـک عمومى General پژوهشي Research <p><strong>یکی از گونه­های وحشی تتراپلوئید ( </strong><strong><span dir="ltr">2n</span></strong> <strong><span dir="ltr">= 4x = 28, CCDD</span></strong><strong>) خویشاوند گندم <span dir="ltr"><em>cylindrica</em></span></strong> <em><strong><span dir="ltr">Aegilops</span></strong><strong> می­باشد که به‌عنوان مخزن بالقوه حاوی ژن</strong></em><strong><span dir="ltr">­</span></strong><strong>های باارزش از جمله تحمل تنش­های زنده و غیر زنده برای اصلاح گندم محسوب می­گردد. در این مطالعه تنوع ژنتیکی 66 ژنوتیپ </strong><em><strong><span dir="ltr">cylindrica</span></strong> <strong><span dir="ltr">Ae</span></strong></em><strong><span dir="ltr">.</span></strong><strong> جمع­آوری شده از مناطق غربی و شمال‌ غربی ایران با استفاده از صفات مورفولوژیک کمی و کیفی مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که صفت طول پوشینه (لما) در بین صفات کمی دارای بیشترین تنوع و صفت رنگ گلوم در بین صفات کیفی دارای بیشترین چند شکلی بوده­اند. تجزیه به مؤلفه­های اصلی منجر به شناسایی 6 مؤلفه شد که مؤلفه اول به‌تنهایی 3/30 درصد واریانس کل را توجیه کرد و درآن صفات رنگ برگ پرچم و پرزداری برگ پرچم بیشترین سهم را داشتند. بنابراین مؤلفه اول به‌عنوان مؤلفه برگ پرچم نامگذاری شد. مؤلفه­های دوم و سوم به‌ترتیب 1/18 و 2/15 درصد تغییرات را توجیه کردند و به‌عنوان مؤلفه­های پوشینه و فنولوژی شناخته شدند. با توجیه تجزیه خوشه­ای، نمونه­های مورد مطالعه را در 3 گروه، گروه­بندی کرد که ژنوتیپ­های مربوط به مناطق غرب کشور در یک گروه و نمونه­های مناطق شمال‌‌ غرب در دو گروه جداگانه قرار گرفتند. براساس نتایج مطالعه حاضر می­توان چنین نتیجه­گیری نمود که تنوع ژنتیکی بالایی بین ژنوتیپ­های این خویشاوند وحشی گندم وجود داشته که می­تواند برای برنامه­های اصلاحی گندم به‌خصوص تحمل به تنش‌های زنده و غیر زنده مورد بهره­برداری قرار گیرد.</strong></p> <p><em>Aegilops cylindrica</em> species (CCDD, 2n = 4x = 28) is one of the wild relatives of wheat and hence known as a valuable source of genes related to biotic and abiotic stress tolerance. In this study genetic variation of 66 <em>Aegilops cylindrica </em>genotypes collected from west and northwestern of Iran was evaluated using quantitative and qualitative morphological traits. The results indicated that glumelle (lemma) length and glume color traits had the highest variation as the quantitative and qualitative traits, respectively. The principal components analysis (PCA) indicated 6 components that first component justified %30.3 total variation. Flag leaf color and fluffiness had the highest contribution in this component and thus the first component named as the flag leaf component. The cluster analysis divided the studied genotypes into three groups.  Genotypes originating from west of Iran were included in the first group and genotypes from northwestern Iran were clustered into the second and third groups. It could be concluded that the high genetic variation among genotypes of <em>Ae. cylindrica</em> revealed in this study can be utilized to improve wheat particularly for tolerance to biotic and abiotic stresses.</p> cylindrica Aegilops, تجزیه خوشه ای, شاخص شانون, صفات مورفولوژیک Aegilops cylindrica, Cluster analysis, Morphologic traits, Shanon index 123 133 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-290&slc_lang=fa&sid=1 M. Arabbeigi محبوبه عرب بیگـی m.arabbeigi@ag.iut.ac.ir 100319475328460022669 100319475328460022669 Yes Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. دانشگاه صنعتی اصفهان A. Arzani احمد ارزانـی 100319475328460022670 100319475328460022670 No Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. دانشگاه صنعتی اصفهان M. M. Majidi محمد مهدی مجیـدی 100319475328460022671 100319475328460022671 No Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. دانشگاه صنعتی اصفهان F. Habibi فرشاد حبیبی 100319475328460022672 100319475328460022672 No Islamic Azad University, Miandoab Branch, Iran. دانشگاه آزاد اسلامی میاندوآب A. Rakhzadi اسعد رخزادی 100319475328460022673 100319475328460022673 No Azad University, Sanandaj Branch, Iran. دانشگاه آزاد اسلامی سنندج B. E. Sayed Tabatabaei بدرالدین ابراهیم سید طباطبایی 100319475328460022674 100319475328460022674 No Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. دانشگاه صنعتی اصفهان