fa واکنش مزرعه ای ذرت به کاربرد مایکوریزا و کود فسفر از نظر برخی شاخص های آگروفیزیولوژیک، اجزای عملکرد و عملکرد دانه عمومى General پژوهشي Research <p><strong>مایکوریزا می&shy;تواند در مدیریت تلفیقی خاک در جهت دست&shy;یابی به سیستم&shy;های کشاورزی پایدار کم&shy;هزینه مورد استفاده قرار گیرد. از این‌رو، اثر عدم</strong> <strong>کاربرد (</strong><strong><span dir="ltr">M₁</span></strong><strong>) و کاربرد مایکوریزا (</strong><strong><span dir="ltr">M₂</span></strong><strong>) بر کاهش مصرف کود فسفر، رشد و عملکرد ذرت تحت سطوح مختلف کود شیمیایی</strong> <strong>فسفر (</strong><strong><span dir="ltr">P₁</span></strong><strong>:</strong> <strong>صفر، </strong><strong><span dir="ltr">P₂</span></strong><strong>: 20، </strong><strong><span dir="ltr">P₃</span></strong><strong>: 40، </strong><strong><span dir="ltr">P₄</span></strong><strong>: 60، </strong><strong><span dir="ltr">P₅</span></strong><strong>: 80 و </strong><strong><span dir="ltr">:P₆</span></strong><strong> 100</strong><strong> درصد توصیه شده) به&shy;صورت آزمایش</strong> <strong>فاکتوریل در قالب بلوک‌های کامل</strong> <strong>تصادفی</strong> <strong>با</strong> <strong>سه</strong> <strong>تکرار بررسی شد. اثر فسفر</strong> <strong>بر</strong> <strong>تمامی</strong> <strong>صفات</strong> <strong>معنی&shy;دار</strong> <strong>شد. اثر مایکوریزا نیز</strong> <strong>بر</strong> <strong>کلیه صفات</strong> <strong>به‌جز</strong> <strong>طول بلال</strong> <strong>معنی&shy;دار گردید. بیشترین تعداد دانه در ردیف (67/28) و بیشترین مقدار ارتفاع بوته (215 سانتی&shy;متر) به&shy;ترتیب از تیمارهای </strong><strong><span dir="ltr">&nbsp;P₆</span></strong><strong>و </strong><strong><span dir="ltr">P₅</span></strong><strong> و کمترین مقدار آنها (به&shy;ترتیب با 68/20 و 45/21 درصد کاهش نسبت به حداکثر) از تیمار </strong><strong><span dir="ltr">P₁</span></strong><strong> حاصل شد. برهمکنش </strong><strong><span dir="ltr">M &times; P</span></strong><strong> نیز بر</strong><strong><span dir="ltr">LAI </span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="ltr">CGR</span></strong><strong>، طول بلال، تعداد ردیف دانه در بلال، وزن صد دانه، عملکرد دانه و بیولوژیک معنی&shy;دار بود. بیشترین مقدار </strong><strong><span dir="ltr">LAI</span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="ltr">CGR</span></strong><strong>، طول بلال،</strong> <strong>تعداد ردیف دانه در بلال، وزن صد دانه، عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک به تیمار </strong><strong><span dir="ltr">M₂P₃</span></strong><strong> و کمترین میزان این ویژگی&shy;ها به تیمار شاهد (</strong><strong><span dir="ltr">M₁P₁</span></strong><strong>) تعلق گرفت. بنابراین، تیمار </strong><strong><span dir="ltr">M₂P₃</span></strong><strong> ممکن است برای افزایش عملکرد دانه ذرت قابل توصیه باشد. </strong></p> <p>Mycorrhizal fungi can be integrated in soil management to achieve low-cost sustainable agricultural systems. Hence, the effects of non-using (M₁) and using (M₂) of mycorrhizal fungi on reduction of phosphate fertilizer consumption, growth and yield of maize under different levels of phosphate fertilizer (P₁: zero, P₂: 20, P₃: 40, P₄: 60, P₅: 80 and P₆: 100% recommended) were investigated in a factorial experiment based on randomized complete block design (RCBD) with three replications. The effect of phosphorus on all traits was significant. The effect of mycorrhiza on all traits (except ear length was) significant. Maximum number of grains per row (28.67) and plant height (214.75 cm) were obtained at treatments of P₆ and P₅, respectively, and minimum values of these traits were achieved at P₁ treatment. Furthermore, the effect of M&times;P interaction on LAI, CGR, ear length, number of seed rows per ear, 100-seed weight, grain and biological yield was significant. The greatest LAI, CGR_, ear length, number of seed rows per ear, 100-seed weight, grain yield and biological yield were obtained with M₂P₃ treatment and the smallest of these traits were detected with M₁P₁ treatment. Therefore, M₂P₃ treatment may be recommended for achieving the maximum maize grain yield.</p> دانه در بلال, ذرت, سرعت رشد محصول, کود زیستی, مایکوریزا Bio-fertilizer, Crop growth rate, Grain per year, Maize, Mycorrhiza 279 290 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-334&slc_lang=fa&sid=1 J. Hamzei جواد حمزه‌ئی j.hamzei@basu.ac.ir Yes Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان M. Babaei مجید بابائی No Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان