fa ارزیابی شاخص‌های کارآیی نیتروژن در تناوب‌های دوگانه گندم در ایلام عمومى General پژوهشي Research <p dir="rtl"><strong>به‌منظور</strong> <strong>تعیین</strong> <strong>مناسب‌ترین</strong> <strong>تناوب دوگانه و میزان نیتروژن از نظر شاخص‌های کارآیی نیتروژن</strong> <strong>در</strong> <strong>سال</strong> <strong>زراعی 92 - 1391</strong> <strong>در</strong> <strong>ایلام آزمایشی به‌صورت کرت‌های خرد شده بر پایه بلوک‌های کامل تصادفی در 4 تکرار اجرا شد. فاکتور اصلی در 6 سطح شامل گیاهان (پرکو، بوکو، شبدر برسیم، تربچه روغنی و ترکیب سه گیاه رامتیل، فاسلیا، شبدر برسیم) و آیش و فاکتور فرعی کود نیتروژن در چهار سطح (صفر، توصیه کودی، 50% کمتر و 50% بیشتر از توصیه کودی) در</strong> <strong>نظر</strong> <strong>گرفته</strong> <strong>شد</strong><strong><span dir="ltr">.</span></strong><strong> بیشترین و کمترین عملکرد اقتصادی به‌ترتیب به تناوب<br> پرکو - گندم و تناوب آیش: گندم تعلق داشت. نتایج</strong> <strong>آزمایش</strong> <strong>نشان</strong> <strong>داد</strong> <strong>که</strong> <strong>تناوب</strong> <strong>زراعی</strong> <strong>و</strong> <strong>کود نیتروژن‌دار و اثر متقابل آنها تأثیر</strong> <strong>معنی‌داری بر</strong> <strong>کارآیی</strong> <strong>جذب، بهره‌‌‌‌‌‌‌‌‌وری و مصرف نیتروژن</strong> <strong>داشت. بیشترین</strong> <strong>و</strong> <strong>کمترین</strong> <strong>کارآیی</strong> <strong>مصرف</strong> <strong>نیتروژن</strong> <strong>به‌ترتیب</strong> <strong>در</strong> <strong>تناوب تربچه‌روغنی - گندم (63/24 کیلوگرم</strong> <strong>بر</strong> <strong>کیلوگرم) و</strong> <strong>تناوب آیش - گندم (92/10 کیلوگرم</strong> <strong>بر</strong> <strong>کیلوگرم) مشاهده</strong> <strong>شد،</strong> <strong>بالا</strong> <strong>بودن</strong> <strong>کارآیی</strong> <strong>مصرف</strong> <strong>نیتروژن</strong> <strong>در</strong> <strong>تناوب تربچه‌روغنی - گندم ناشی</strong> <strong>از</strong> <strong>کارآیی</strong> <strong>بهره‌وری</strong> <strong>بالای نیتروژن</strong> <strong>در</strong> <strong>این</strong> <strong>تناوب</strong> <strong>بود. بیشترین</strong> <strong>و</strong> <strong>کمترین کارآیی</strong> <strong>بهره‌وری</strong> <strong>نیتروژن به‌ترتیب در تناوب تربچه‌روغنی - گندم (56/25 کیلوگرم بر کیلوگرم) و آیش - گندم (09/15 کیلوگرم بر کیلوگرم) مشاهده گردید. تناوب<br> پرکو - گندم با</strong> <strong>مصرف نیتروژن</strong> <strong>در</strong> <strong>حد</strong> <strong>توصیه</strong> <strong>کودی</strong> <strong>برای گندم</strong> <strong>به‌علت</strong> <strong>عملکرد</strong> <strong>اقتصادی</strong> <strong>و</strong> <strong>کارآیی</strong> <strong>مصرف و جذب نیتروژن</strong> <strong>بالا، مناسب‌تر از</strong> <strong>سایر</strong> <strong>تناوب‌ها</strong> <strong>ارزیابی</strong> <strong>شد</strong><strong><span dir="ltr">.</span></strong></p> <p>This study was carried out under temperate climate condition of Ilam province, Iran, during 2012-2013 growing season to determine the suitable crop rotation for enhancing nitrogen uptake, utilization, and use efficiency of wheat. A two factor experiment was laid out as split plot arrangement (RCBD) with four replications. The main plots consisted of 6 pre-sowing plant treatments (control, Perko, Buko, Clover, Oilseed radish and combination of three plants Ramtil, Phaselia, Clover), and sub-plots were allocated to four levels of nitrogen fertilizer (Zero, conventionally recommended fertilizer, 50% lower and 50% higher than the recommended fertilizer). Results showed that nitrogen use efficiency (NUE), nitrogen uptake efficiency (NUpE), nitrogen utilization efficiency (NUtE) and nitrogen efficiency ratio (NER) in wheat were significantly affected by crop rotation and nitrogen fertilizer and their interaction. The lowest and highest nitrogen use efficiencies were achieved in oilseed radish-wheat and fallow-wheat rotations. The greatest nitrogen use efficiency in oilseed radish-wheat was due to high utilization efficiency of nitrogen in the rotation. The greatest and smallest nitrogen utilization efficiencies (NUtE) were observed in oilseed radish-wheat and fallow-wheat rotations, respectively. Perko-wheat rotation with application of nitrogen at the conventional level for wheat brings about an acceptable economic yield and high nitrogen uptake and use efficiency and seems to be advantageous to other rotations.</p> تناوب, کارآیی بهره‌‌‌‌‌‌‌‌‌وری نیتروژن, کارآیی جذب نیتروژن, کارآیی مصرف نیتروژن, گندم Nitrogen uptake efficiency, Nitrogen use efficiency, Nitrogen utilization efficiency, Rotation, Wheat 327 337 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-338&slc_lang=fa&sid=1 R. Nasri رضا نصری No Islamic Azad University, Karaj, Iran. ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرج، البرز A. Kashani علی کاشانی ali. kashani@kiau.ac.ir Yes Islamic Azad University, Karaj, Iran. ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرج، البرز F. Paknejad فرزاد پاک‌‌نژاد No Islamic Azad University, Karaj, Iran. ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرج، البرز S. Vazan سعید وزان No Islamic Azad University, Karaj, Iran. ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرج، البرز M. Barary مهرشاد براری No Ilam University, Ilam, Iran. دانشگاه ایلام، ایلام