fa اثر میکورایز آربوسکولار و برادی‌رایزوبیوم بر برخی از شاخص‌های فیزیولوژیکی رشد سویا در شرایط تنش رطوبتی عمومى General پژوهشي Research <p><strong>به‌منظور بررسی تأثیر کودهای زیستی بر برخی از شاخص‌های</strong> <strong>فیزیولوژیکی رشد رقم </strong><strong><span dir="ltr">M9</span></strong><strong> سویا تحت شرایط تنش رطوبتی، آزمایشی به‌صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه بوعلی سینای همدان در بهار سال 1391 اجرا گردید. در</strong> <strong>کرت‌های</strong> <strong>اصلی</strong> <strong>سه</strong> <strong>سطح</strong> <strong>آبیاری</strong> <strong>شامل</strong> <strong>50،</strong> <strong>100</strong> <strong>و</strong> <strong>150</strong> <strong>میلی‌متر تبخیر</strong> <strong>از</strong> <strong>تشت</strong> <strong>تبخیر</strong> <strong>کلاس </strong><strong><span dir="ltr">A</span></strong><strong> و در کرت‌های فرعی کود بیولوژیک</strong> <strong>در چهار سطح (تلقیح بذرها با برادی‌رایزوبیوم‌ جاپونیکوم، کاربرد میکورایز آربوسکولار، تلقیح و کاربرد هم‌زمان هر دو کود زیستی و عدم استفاده از کودهای زیستی) بودند. نتایج نشان داد با افزایش شدت تنش رطوبت تمامی شاخص‌های رشد اندازه‌گیری شده به‌ویژه حداکثر سرعت رشد محصول، حداکثر ماده خشک کل و دوام ماده خشک کل کاهش یافتند. میزان کاهش سه شاخص مذکور در حالت تنش شدید رطوبت در مقایسه با شرایط عدم تنش به‌ترتیب 63، 8/50 و 6/47 درصد بود. کاربرد کودهای زیستی به‌خصوص میکورایز در حالت عدم تنش عموماً سبب کاهش شاخص‌های اندازه‌گیری شده گردید، اما در شرایط تنش شدید رطوبتی آبیاری پس از 150 میلی‌متر تبخیر، کاربرد هم‌زمان هر دو کود زیستی در مقایسه با تیمار عدم مصرف کودهای زیستی، منجر به افزایش قابل توجه بیشتر شاخص‌های رشد از جمله حداکثر سرعت رشد محصول، حداکثر شاخص سطح برگ و دوام ماده خشک کل به‌ترتیب به‌میزان 50، 6/28 و 8/45 درصد گردید.</strong></p> <p>To evaluate the effects of biofertilizers on some physiological growth indices of a soybean cultivar (M9) under water stress condition, a study was carried out in a split plot randomized complete block design in three replications at research station of Bu Ali Sina University, Hamedan, Iran in 2012. The main plots consisted of three levels of irrigation after 50, 100 and 150 mm evaporation from a Class-A evaporation pan and subplots consisted of four biological fertilizer treatments (seed inoculation with <em>Bradyrhizobium japonicum</em>, application of arbuscular mycorrhizae, both biofertilizers and no biofertilizer). The results showed that with increase in the water stress level all measured growth indices including maximum crop growth rate, maximum total dry matter and total dry matter duration were decreased. The three latter growth indices were decreased by 63, 50.8 and 47.6 percent, respectively, in severe water stress compared to the non stress condition. Application of biofertilizers in general and mycorrhizae in particular led to decreases in the measured growth indices in the absence of water stress. But at the presence of severe water stress (i. e. irrigation after 150 mm evaporation) simultaneous application of both biofertilizers led to significant increases in a majority of the growth indices including maximum crop growth rate, maximum leaf area index and total dry matter duration (by 50, 28.6 and 45.8 percent, respectively) compared to no-biofertilizers application.</p> تنش آب, شاخص رشد, کود زیستی Biofertilizer, Growth index, Water stress 367 382 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-341&slc_lang=fa&sid=1 M. A. Aboutalebian محمدعلی ابوطالبیان Yes University of Bu Ali Sina, Hamedan, Iran. دانشگاه بوعلی سینا همدان G. Ahmadvand گودرز احمدوند No University of Bu Ali Sina, Hamedan, Iran. دانشگاه بوعلی سینا همدان M. Khalili محبوبه خلیلی No University of Bu Ali Sina, Hamedan, Iran. دانشگاه بوعلی سینا همدان