fa بررسی برخی پاسخ‌های فیزیولوژیک و عملکرد ارقام نخود(Cicer arietinum L.) به رژیم آبیاری و شوری عمومى General پژوهشي Research <p><strong><span dir="rtl">به‌منظور بررسی پاسخ برخی صفات فیزیولوژیک و عملکرد پنج رقم نخود به سطوح مختلف رطوبتی و شوری دو آزمایش مجزا (گلدانی و مزرعه‌ای) انجام شد. در آزمایش گلدانی اثر چهار سطح شوری (شاهد، 50، 75 و 100 میلی‌مولار کلرور سدیم) بر پنج رقم نخود آرمان، آزاد،</span> <span dir="rtl">هاشم،</span>ILC-482 <span dir="rtl">&nbsp;و نورآباد به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار بررسی شد. در آزمایش مزرعه‌ای پاسخ این ارقام به چهار رژیم آبیاری (بدون آبیاری (دیم)، 75، 100 و 150 میلی‌متر تبخیر از تشت تبخیر کلاس </span>A<span dir="rtl">) به‌صورت کرت‌های خرد شده با سه تکرار بررسی شد. نتایج آزمایش گلدانی نشان داد که در مقایسه با شرایط شاهد، افزایش شوری سبب افزایش تجمع پرولین، غلظت سدیم، نسبت سدیم به پتاسیم و در عین حال کاهش غلظت پتاسیم، محتوای آب نسبی و وزن خشک بوته‌های نخود شد. رقم </span>ILC-482<span dir="rtl"> در مقایسه با سایر ارقام از تجمع بالاتر پرولین، غلظت پایین‌تر سدیم، کاهش کمتر ماده خشک و لذا تحمل بیشتر نسبت به شوری برخوردار بود. در آزمایش مزرعه‌ای طولانی کردن دور آبیاری سبب افزایش تجمع پرولین و کاهش شاخص سطح برگ، عملکرد بیولوژیک و دانه نخود شد. سطوح آبیاری پس از 75، 100 و 150 میلی‌متر تبخیر از تشت تبخیر به‌ترتیب با میانگین 1964، 1675 و 1503 کیلوگرم در هکتار سبب افزایش 114، 9/83 و 0/64 درصدی عملکرد دانه نخود شدند. ارقام نورآباد و هاشم به‌ترتیب با میانگین 1610 و 1361 کیلوگرم در هکتار بیشترین و کمترین عملکرد دانه را به خود اختصاص دادند. اگرچه براساس یافته‌های مزرعه‌ای احتمالاً کشت رقم نورآباد حتی با انجام آبیاری تکمیلی پس از 150 میلی‌متر تبخیر می‌تواند سبب بهبود چشم‌گیر عملکرد دانه کشت بهاره نخود نورآباد لرستان شود، ولی از نتیجه دو آزمایش حاضر می‌توان چنین استنباط نمود که رقم </span>ILC482<span dir="rtl"> هم در شرایط مختلف آبیاری</span> <span dir="rtl">مزرعه و هم شوری آب آبیاری ثبات عملکرد ماده خشک بهتری دارد.</span></strong></p> <p>In order to investigate some physiological responses and grain yield of five chickpea cultivars under different levels of moisture and salinity, two experiments (i.e. a pot and a field experiment) were conducted in 2012. In the pot experiment, effects of four salt levels (i.e. control, 50, 75 and 100 mM of NaCl) on five chickpea cultivars, i.e. Arman, Azad, Hashem, ILC-482 and Noorabad were studied in a 3-replicate factorial completely random design experiment. In the field experiment, responses of the latter cultivars to four moisture regimes (i.e. no irrigation, irrigation after 75, 100 and 150 mm of evaporation) based on evaporation from a Class-A Standard Pan were evaluated in a 3-replicate split-plot randomized complete block experiment. Data obtained from the pot experiment indicated that proline accumulation, Na⁺ concentration and Na⁺/K⁺ were increased, but K⁺ concentration, relative water content and plant dry mass were decreased with increase in salt level. Since cultivar ILC-482 tended to indicate a greater proline concentration, in contrary to a smaller Na⁺ concentration and plant dry mass, compared to the remaining cultivars, it seemed to be more tolerant to the salinity. Data from the field experiment confirmed that delayed irrigation leads to increase in proline accumulation and decreases in leaf area index, plant dry mass and grain yield. Irrigating chickpea after 75, 100 and 150 mm evaporation resulted in 1964, 1675 and 1503 kg/ha of grain yield, leading to 114%, 84% and 64% increases in grain yield, respectively, compared to the no irrigation control. Cultivars Noorabad and Hashem produced the greatest (i.e. 1610 kg/ha) and smallest (i.e. 1361 kg/ha) grain yields, respectively. According to the findings of this one-year field study, seeding cultivar Noorabad concomitant to irrigation after 150 mm evaporation could, perhaps, lead to a substantial increase in grain yield in Noorabad region of the Lorestan Province in Iran. Though, cultivar ILC482 tended to indicate a more stable plant dry mass, when subjected to different irrigation regimes and different levels of saline water.</p> تنش غیر زنده, عملکرد, غلظت پرولین, غلظت سدیم, محتوای نسبی آب برگ Abiotic stress, Yield, Proline, Sodium concentration, Leaf relative water content 69 84 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-347&slc_lang=fa&sid=1 Y. Khani Karimabadi یعقوب خانی کریم‌آبادی No Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. دانشگاه صنعتی A. Gholami Zali علی غلامی‌زالی No Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. دانشگاه صنعتی P. Ehsanzadeh پرویز احسان‌‌زاده ehsanzadehp@gmail.com Yes Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. دانشگاه صنعتی J. Razmjoo جمشید رزمجو No Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. دانشگاه صنعتی H. R. Eshghizadeh حمیدرضا عشقی‌زاده No Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. دانشگاه صنعتی H. R. Eisvand حمیدرضا عیسوند No University of Lorestan, دانشگاه لرستان