Journal of Crop Production and Processing

fa اثر کلرمکوات کلراید بر عملکرد و اجزای عملکرد سه رقم گندم تحت شرایط تنش خشکی The Effect of Chlormequat Chloride on Yield and Yield Components of Three Wheat Cultivars under Drought Stress Conditions عمومى General پژوهشي Research کلرمکوات کلراید (CCC) از مهم‌ترین کُندکنندههای رشد، برای دست‌ورزی رشد و عملکرد غلات می‌باشد. اثرات این کُندکننده رشد در شرایط تنش خشکی به‌خوبی مطالعه نشده است. لذا، به‌منظور بررسی تأثیر غلظتهای محلول‌پاشی CCC بر عملکرد و اجزای عملکرد گندم در شرایط خشکی، دو آزمایش جداگانه در گلخانه و مزرعه دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز در سالهای 1391 تا 1393 اجرا شد. تیمارهای آزمایش گلخانهای شامل کاربرد و عدم کاربرد CCC، ارقام گندم (مرودشت، شیراز و چمران) و سطوح تنش خشکی (100، 75 و 50 درصد ظرفیت مزرعهای) و تیمارهای آزمایش مزرعهای شامل غلظت‌های مختلف CCC (صفر، 3 و 5 گرم در لیتر) و سطوح تنش خشکی (بدون تنش، تنشهای ملایم، متوسط و شدید) بودند. نتایج نشان داد که در هر دو شرایط مزرعه و گلخانه، تنش خشکی در سطوح متفاوت باعث کاهش عملکرد و اجزای عملکرد ارقام گندم شد. از سوی دیگر، CCC با افزایش عملکرد و اجزای عملکرد موجب بهبود تحمل به خشکی در گندم گردید؛ در شرایط مزرعه با افزایش غلظت CCC تا 5 گرم در لیتر، تأثیر مثبت آن بیشتر گردید. با این وجود، تأثیر CCC در شرایط بدون تنش و سطوح تنش خشکی ملایم بیشتر بود و در شرایط تنش شدید تأثیر کمتری داشت. در شرایط گلخانه که سه رقم گندم مرودشت، شیراز و چمران مورد مقایسه قرار گرفت، رقم چمران بیشترین عملکرد دانه را در شرایط آبیاری مطلوب و تنش به خود اختصاص داد، درحالی‌که رقم شیراز بیشترین پاسخ را به کاربرد CCC از خود نشان داد. به‌طورکلی، اگرچه تنش خشکی موجب کاهش رشد و عملکرد گندم شد، لیکن، محلول‌پاشی CCC توانست بخشی (30 تا 60 درصد) از این کاهش را جبران کند. Chlormequat chloride (CCC) as one of the most important growth retardants has been used for manipulation of growth and yield of cereal crops; however, the effect of CCC has not yet been well understood under drought stress conditions. Therefore, one greenhouse and a field experiment were conducted to examine the effects of CCC on yield and yield components of wheat in drought conditions at College of Agriculture, Shiraz University during 2012-2014 growing seasons. The treatments in greenhouse were application and no-application of CCC, wheat cultivar (Marvdasht, Shiraz and Chamran) and irrigation regimes (100%, 75% and 50% of FC); while the treatments in filed were different CCC concentrations (0, 3 and 5 g L-1) and drought stress levels (no-, light-, moderate- and severe-drought). The results showed that under both greenhouse and field conditions, drought stress at different levels decreased yield and yield components of wheat cultivars. However, CCC improved drought tolerance in wheat with increasing yield and yield components; under field conditions, positive effects of CCC were enhanced with increasing its concentration up to 5 g L-1. The positive effect of CCC was greater under control and light stress compared to under severe stress conditions. In the greenhouse study where Marvdasht, Shiraz, and Chamran cultivars were evaluated, Chamran cultivar produced the highest grain yield under both normal and drought conditions; although Shiraz cultivar was found more responsive to CCC. Overall; drought stress reduced growth and grain yield of wheat crop; however, CCC could compensate, at least in part (i.e. 30% to 60%) for the latter reductions. عملکرد دانه, کم‌آبی, کندکننده رشد, وزن دانه Grain weight, Grain yield, Growth retardant, Water stress 111 123 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-366&slc_lang=fa&sid=1 KH. Rokhafrooz خاتون رخ‌افروز No Shiraz University, Shiraz, Iran. دانشگاه شیراز، شیراز Y. Emam یحیی امام yaemam@shirazu.ac.ir Yes Shiraz University, Shiraz, Iran. دانشگاه شیراز، شیراز H. Pirasteh-Anosheh هادی پیرسته‌انوشه No National Salinity Research Center, Yazd, Iran. مرکز ملی تحقیقات شوری، یزد