Journal of Crop Production and Processing

fa گزینش گامتوفیتی تحمل شوری در برخی ارقام مرکبات Male Gametophytic Screening of Citrus Genotypes for Salt Stress Tolerance عمومى General پژوهشي Research مرکبات جزء گیاهان حساس به شوری هستند، ولی میزان حساسیت یا تحمل ارقام مختلف در این گروه به شوری متفاوت است. برای گزینش گامتوفیتی تحمل شوری در برخی ژنوتیپ‌های مرکبات، آزمایشی به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با دانه‌ گرده نارنگی کلئوپاترا (Citrus reshni) و پونسیروس (Poncirus trifoliata) به‌ترتیب به‌عنوان شاهد متحمل و حساس به شوری به‌همراه 13 ژنوتیپ مرکبات در پنج سطح کلرید سدیم (صفر، 8/0، 6/1، 4/2 و 1/3 دسی‌زیمنس بر متر) و سه تکرار، در محیط کشت حاوی 15% ساکارز، 7/0% آگار و 100 میلی‌گرم در لیتر اسیدبوریک، به اجرا در آمد. هم‌چنین به‌منظور درک واکنش‌های بیوشیمیایی دانه ‌گرده به تنش شوری، دانه‌ گرده ژنوتیپ‌های مورد آزمایش در محیط کشت مایع و در سه سطح شوری صفر، 8/0 و 6/1 دسی‌زیمنس‌ بر ‌متر قرار گرفتند و میزان پروتئین کل و فعالیت آنزیم‌های سوپر اکسید دیسموتاز (SOD) و آسکوربات پراکسیداز (APX) مورد بررسی قرار گرفت. سطوح مختلف شوری بر جوانه‌زنی دانه ‌گرده اختلاف معنی‌داری را در سطح 1% نشان داد، ولی در رشد لوله گرده اختلاف معنی‌داری مشاهده نشد. دانه ‌گرده کلئوپاترا شاخص رشد بهتری نسبت به پونسیروس نشان داد که بیانگر متحمل بودن این رقم است. میزان پروتئین کل و فعالیت آنزیم‌های SOD و APX در سطح 1% تحت‌تأثیر ژنوتیپ، سطح شوری و اثر متقابل آنها قرار گرفت. با توجه به سرعت و دقت این نوع آزمایش می‌توان این‌گونه عنوان داشت که ارزیابی واکنش دانه گرده مرکبات، امکان غربالگری اولیه ژنوتیپ‌های ناشناخته حساس و متحمل شوری را فراهم می‌آورد. Citrus species are classified as a sensitive group of trees to salt stress, but the levels of their sensitivity or tolerance to salt are different among cultivars. In order to evaluate the effects of salinity stress on pollen germination of some citrus cultivars, an experiment was performed in factorial, based on completely randomized design in three replications with Cleopatra mandarin (Citrus reshni) and Poncirus trifoliata as tolerant and sensitive controls along with 13 genotypes. Pollen grains of these genotypes were cultured in media containing different levels of sodium chloride (0, 0.87, 1.6, 2.4, 3.1 dS/m) along with 15% sucrose, 0.7% agar and 100 mg/L boric acid. In order to understand the biochemical responses of pollen grains to salt stress, they were cultured in liquid media with three levels of salinity (i.e. 0, 0.87 and 1.6 dS/m) and then the amounts of total protein and enzyme activities of superoxide dismutase (SOD) and ascorbate peroxidase (APX) were evaluated. Significant differences of pollen germination (P ≤ 0.01) were observed in different salinity levels, but there were no significant differences in pollen tube growth. Pollen germination in Cleopatra was greater in comparison to Poncirus trifoliate, indicating that Cleopatra is a tolerant cultivar. The amounts of total protein and enzyme activities of SOD and APX were influenced by genotypes, salinity levels and their interactions (P ≤ 0.01). Considering the fastness and accuracy of this type of experiment, the evaluation of citrus pollen responses may, potentially, be hired as an initial screening criteria for detecting salt-sensitive varieties from the tolerant citrus ones. جوانه‌زنی دانه‌ گرده, ژنوتیپ, شوری, مرکبات Citrus, Genotype, Pollen germination, Salt stress 125 137 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-367&slc_lang=fa&sid=1 A. Barandan اعظم برعندان No Faculty of Agriculture, Azad University, Rasht, Iran. دانشگاه آزاد واحد رشت B. Golein بهروز گلعین bgoleincitrus@yahoo.com Yes Citrus and Sub-Tropical Fruits Research Institute, Ramsar, Iran. پژوهشکده مرکبات و میوه‌های نیمه‌گرمسیری، رامسر SH. Sedaghat Hoor شهرام صداقت‌حور No Faculty of Agriculture, Azad University, Rasht, Iran. دانشگاه آزاد واحد رشت