fa ارزیابی تحمل به تنش خشکی در جو زراعی و وحشی براساس صفات فیزیولوژیک و شاخص‌های تحمل عمومى General پژوهشي Research <p dir="RTL" style="margin: 12pt 0in 10pt; text-align: justify; line-height: 150%; unicode-bidi: embed; direction: rtl;"><span dir="RTL"><span style="font-size:11.0pt;">تنش خشکی یکی از مهم&shy;ترین عوامل کاهش تولید گیاهان زراعی در دنیا محسوب می&shy;شود. اجداد وحشی گیاهان زراعی به‌علت پراکندگی در شرایط اقلیمی و محیطی متنوع، سازگاری بالایی با تنش</span></span><span style="font-size:9.0pt;">&shy;</span><span dir="RTL"><span style="font-size:11.0pt;">های محیطی مثل خشکی دارند. در این مطالعه 21 ژنوتیپ شامل 10 ژنوتیپ جو زراعی و </span></span><span dir="RTL"><span style="font-size:11.0pt;">11 ژنوتیپ </span></span><span dir="RTL"><span style="font-size:11.0pt;">جو اسپانتانئوم (</span></span><em><span style="font-size:9.0pt;">Hordeum vulgare </span></em><span style="font-size:9.0pt;">ssp. <em>spontaneum</em></span><span dir="RTL"><span style="font-size:11.0pt;">)</span></span> <span dir="RTL"><span style="font-size:11.0pt;">(نزدیک‌ترین خویشاوند جو) در سه محیط رطوبتی از نظر عملکرد دانه، شاخص‌های تحمل به تنش (</span></span><span style="font-size:9.0pt;">STI</span><span dir="RTL"><span style="font-size:11.0pt;"> و </span></span><span style="font-size:9.0pt;">YSI</span><span dir="RTL"><span style="font-size:11.0pt;">) و تعدادی از صفات فیزیولوژیک در مزرعه دانشگاه صنعتـی اصفهان طی سال‌های زراعی 1392 - 1391 و 1393 - 1392 ارزیابی شدند. در هر سه محیط رطوبتی تنوع بالایی بین و درون دو گروه ژنوتیپ </span></span><span dir="RTL"><span style="font-size:11.0pt;">زراعی و وحشی </span></span><span dir="RTL"><span style="font-size:11.0pt;">از نظر عملکرد دانه و شاخص&shy;های </span></span><span style="font-size:9.0pt;">STI</span><span dir="RTL"><span style="font-size:11.0pt;"> و </span></span><span style="font-size:9.0pt;">YSI</span><span dir="RTL"><span style="font-size:11.0pt;"> مشاهده شد. تفاوت زیادی نیز بین ژنوتیپ‌ها برای صفات فیزیولوژیک وجود داشت. همچنین واکنش بسیار متفاوتی از ژنوتیپ&shy;ها به محیط&shy;های رطوبتی مختلف برای همه صفات مشاهده شد. ژنوتیپ‌های جو زراعی با عملکرد بالا از نظر شاخص </span></span><span style="font-size:9.0pt;">STI</span><span dir="RTL"><span style="font-size:11.0pt;"> متحمل‌تر بودند، ولی میانگین شاخص پایداری عملکرد در شرایط تنش (</span></span><span style="font-size:9.0pt;">YSI</span><span dir="RTL"><span style="font-size:11.0pt;">) در ژنوتیپ&shy;های جو اسپانتانئوم در مقایسه با ژنوتیپ&shy;های جو زراعی به‌طور معنی‌داری بیشتر بود که نشان می‌دهد این ژنوتیپ&shy;ها از سطوح تحمل به تنش بالایی برخوردارند. از بین صفات فیزیولوژیک، تفاوت معنی‌داری بین دو گروه جو زراعی و وحشی برای صفات محتوای آب نسبی و پرولین مشاهده گردید که نشان‌دهنده اهمیت این دو صفت در تفاوت تحمل به تنش در ژنوتیپ‌های وحشی و زراعی می‌باشد. نتایج حاصل از محاسبه شاخص‌های </span></span><span style="font-size:9.0pt;">STI</span><span dir="RTL"><span style="font-size:11.0pt;"> و </span></span><span style="font-size:9.0pt;">YSI</span><span dir="RTL"><span style="font-size:11.0pt;"> منجر به شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل به تنش خشکی در هر سطح تنش گردید. بیشتر این ژنوتیپ‌ها از نمونه‌های جو اسپانتانئوم بودند که می‌توانند در تلاقی با ارقام پر عملکردی مانند ریحان 03 در برنامه‌های اصلاحی جهت افزایش تحمل به تنش خشکی استفاده شوند.</span></span><font color="#000000"><span lang=&quot;FA&quot; style=&quot;line-height: 150%; font-family:;&quot; b=&quot;&quot; new=&quot;&quot; roman&quot;;=&quot;&quot; &quot;times=&quot;&quot; roman&quot;;&quot;=&quot;&quot; fa;=&quot;&quot; lotus&quot;;=&quot;&quot; 12pt;=&quot;&quot;></font></p> <p style="margin: 0in 0in 10pt; text-align: justify; line-height: 150%;">Drought stress is one the most limiting factors for crop production worldwide. The wide ecological and environmental dispersion of crop wild relatives, generates a high potential of their adaptive diversity to abiotic stresses such as drought. In this study 21 (including 10 cultivated and 11 wild barley (<em>Hordeumvulgare</em>ssp<em>. spontaneum</em>))genotypes were evaluated under three soil water conditions for grain yield, drought tolerance indices (STI and YSI) and some physiological traits during two growing seasons(2012-2013 and 2013-12014). High genetic variation was observed for grain yield and STI and YSI indices between and within cultivated and wild barley groups of genotypes. Differences were also observed between the genotypes for physiological traits. Different responses of the genotypes to different levels of drought stress were also observed for all of the measured traits. The high-yielding varieties were more tolerant based on STI index, but the average of yield stability under stressed conditions (YSI) was significantly higher in the wild barley group of genotypes comparing to cultivated ones, indicating a high level of drought tolerance in wild genotypes. Among physiological traits, significant differences were observed for relative water content and proline content between cultivated and wild barley genotypes, showing the importance of these two traits in different response of the two genotypic groups to drought stress. The STI and YSI indices identified the most drought tolerant genotypes at different soil moisture levels. The tolerant genotypes were mostly belonged to wild barley. These genotypes can be used in breeding programs by crossing them with high-yielding varieties such as Reihan 03 for increasing drought tolerance of cultivated barley.</p> کلروفیل, پرولین, شاخص STI, خویشاوند وحشی Proline, Chlorophyll, STI index, Wild relatives 1 18 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2013-21&slc_lang=fa&sid=1 mohammad barati محمد براتی moh.barati@yahoo.com No , Isfahan University of Technology دانشگاه صنعتی اصفهان mohammad mahdi majidi محمد مهدی مجیدی majidi@cc.iut.ac.ir Yes , Isfahan University of Technology دانشگاه صنعتی اصفهان maryam safari مریم صفاری mmsafari69@yahoo.com No , Isfahan University of Technology دانشگاه صنعتی اصفهان Aghafakhr mirlohi آقافخر میرلوحی mirlohi@cc.iut.ac.ir No , Isfahan University of Technology دانشگاه صنعتی اصفهان Khalil Zeinalinejad خلیل زینلی نژاد khalil1381@yahoo.com No Gorgan university دانشگاه گرگان