fa ارزیابی پاسخ مورفوفیزیولوژیک ژنوتیپ ‌های محلی و اصلاح شده برنج ایرانی به کمبود آهن محلول غذایی عمومى General كاربردي Applicable <p dir="RTL"><strong>مصرف بالای کودهای فسفر، استفاده از منابع آبی بی‌کربناتی جهت آبیاری و پایین بودن میزان ماده آلی در خاک در اغلب نقاط کشور ما منجر به کمبود آهن در گیاهان است. یکی از راهکارهای مقابله با این مسئله انتخاب ژنوتیپ‌های متحمل به کمبود آهن (ژنوتیپ‌های آهن کارآ) یا اصلاح ارقامی با قدرت جذب بیشتر عناصر کم&shy;‌مصرف می&shy;باشد. لذا این مطالعه به‌منظور تعیین حساسیت نسبت به کمبود آهن 12 ژنوتیپ برنج محلی</strong> <strong>و اصلاح شده ایرانی (طارم محلی، آمل 2، موسی طارم، غریب، شیرودی، بجار، ندا، نوگوران، جوزدان، سازندگی، زاینده&shy;رود و کوهرنگ) در دو سطح کودی کلات آهن شامل 5 میکرومولار </strong><strong>(کمبود آهن) و 50 میکرومولار (بدون کمبود آهن) </strong><strong>محلول غذایی یوشیدا</strong><strong> به‌صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار در مرکز کشت بدون خاک دانشگاه صنعتی اصفهان در سال 1392 اجرا گردید. </strong><strong>نتایج آزمایش نشان داد میزان</strong> <strong>آهن، وزن خشک اندام هوایی و ریشه، وزن خشک کل، سطح برگ، طول و حجم ریشه و تعداد پنجه به‌طور معنی&shy;‌داری تحت‌تأثیر ژنوتیپ، کود آهن و نیز برهمکنش بین آنها قرار گرفت. میانگین وزن خشک کل در ارقام محلی شمال، اصلاح‌ شده &shy;شمال و مرکزی ایران در شرایط بدون کمبود آهن </strong><strong>به‌ترتیب 215/0، 138/0، 255/0 گرم در هر بوته بود، که این مقادیر در اثر کمبود آهن به‌ترتیب 7/25، 2/35 و 0/23 درصد کاهش یافتند.</strong><strong> براساس میزان کاهش وزن خشک گیاه در شرایط کمبود آهن، در بین ژنوتیپ‌&shy;های محلی شمال، اصلاحی شمال و مرکزی ایران به‌ترتیب موسی&shy;طارم، بجار و زاینده‌رود بیشترین تحمل و ژنوتیپ‌&shy;های جوزدان، آمل 2 و شیرودی کمترین تحمل به کمبود آهن را نشان دادند.</strong></p> <p>Excessive application of P fertilizers, use of the bicarbonated water sources for irrigation concomitant to a&nbsp; low level of organic matter have resulted in widespread iron deficiencies in crop plants in Iran. One of the strategies to overcome this problem is to select tolerant genotypes to iron deficiency (i.e. iron-use-efficient genotypes) or bred genotypes with high-micronutrient-uptake ability. Therefore, this experiment was conducted to study the behavior of twelve Iranian rice landraces and improved genotypes to iron deficiency (Tarom Mahalli, Amol 2, Musa-Tarom, Gharib, Shiroudi, Bejar, Neda, Nogouran, Jozdan, Sazandegi, Zayande Roud, and Kouhrang) as exposed to two levels of chelated iron fertilizers, including 5mM (iron deficiency) and 50mM (no iron deficiency) in Yushida nutrient solution culture.&nbsp; A factorial experiment based on a completely randomized design with four replicates was carried out in Soilless Culture Center at Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran in 2013. The results showed that the iron content, shoot and root dry weights, total dry weight, leaf area, root length and volume and the number of tillers were significantly affected by genotypes, iron fertilizer, and their interaction. The mean dry weights were 0.215, 0.138, and 0.255 g per plant in northern landraces, northern improved, and central Iranian genotypes under no iron deficiency condition, but they were decreased by 25.7, 35.2, and 23.0% under iron deficiency condition, respectively. Based on the magnitude of decrease of total biomass under iron deficiency condition, genotypes such as Musa-Tarom, Bejar, and Zayande Roud seemed to be more tolerant in comparison to Jozdan, Amol 2, and Shiroudi.</p> <p style="margin-left: 1.9pt;"></p> کلات آهن, وزن خشک کل, متحمل به کمبود آهن, حساس به کمبود آهن Chelated iron fertilizer, Total biomass, Tolerant to iron deficiency, Sensitive to iron deficiency 31 45 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-385&slc_lang=fa&sid=1 A. Esmaeilirad علیرضا اسماعیلی‌راد No Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. دانشگاه صنعتی اصفهان M. H. Ehtemam محمدحسین اهتمام hehtemam@cc.iut.ac.ir Yes Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. دانشگاه صنعتی اصفهان J. Razmjoo جمشید رزمجو No Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. دانشگاه صنعتی اصفهان