fa مطالعه پاسخ به تنش خشکی ژنوتیپ‌های برنج در ابتدای مرحله زایشی با استفاده از شاخص‌های تحمل به تنش عمومى General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">تنش خشکی یکی از مهم‌ترین تنش‌های غیر زنده‌ای است که تولید جهانی برنج را محدود می‌کند. در این مطالعه 83 ژنوتیپ برنج تحت شرایط تنش خشکی در مرحله زایشی و بدون تنش در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار مورد ارزیابی قرار گرفتند. یازده شاخص شناخته‌شده تحمل و حساسیت به تنش براساس مقادیر عملکرد تحت شرایط تنش خشکی و بدون تنش محاسبه شدند. همچنین </span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">با استفاده از رتبه‌ هریک از ژنوتیپ‌ها برای شاخص‌های محاسبه ‌شده قبلی، شاخص میانگین رتبه محاسبه شد</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">. بیشترین مقدار عملکرد در شرایط بدون تنش خشکی به‌ترتیب متعلق به ژنوتیپ‌های سنگ‌جو، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Zenith</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">IR70445-146-3-3</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Norin 22</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> و قصرالدشتی بود. در شرایط تنش خشکی ارقام </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">IR83750-131-1</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">IR74718-24-2-3</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">، سپیدرود، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">TETEP</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">IR71739-24-3-5</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> به‌ترتیب بیشترین عملکرد را داشتند. بررسی شاخص‌های تحمل و حساسیت به تنش نشان داد که شاخص‌های تحمل به تنش، میانگین هندسی بهره‌وری، شاخص میانگین عملکرد نسبی و کارایی نسبی با داشتن همبستگی مثبت و معنی‌دار با عملکرد دانه تحت هر دو شرایط تنش خشکی و بدون تنش، مناسب‌ترین شاخص‌ها برای انتخاب ژنوتیپ‌های متحمل به تنش خشکی هستند. براساس این شاخص‌ها، ژنوتیپ‌های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">IR83750-131-1</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">، سنگ جو، سپیدرود، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Zenith</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">IR58</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> بالاترین رتبه‌ها را کسب کردند و دارای تحمل بیشتری به تنش خشکی بودند. برمبنای شاخص میانگین رتبه، ژنوتیپ‌های&nbsp;</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">IR83750-131-1</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">IR74718-24-2-3</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">، سپیدرود،</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">TETEP </span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&nbsp;و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">IR74720-13-1-2</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> به‌ترتیب بهترین رتبه را کسب کردند. تجزیه خوشه‌ای ژنوتیپ‌های با بالاترین تحمل به تنش خشکی را در گروه دوم دسته‌بندی کرد.</span></span></strong><br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">Drought stress is one of the major abiotic stresses that limits rice productivity in the world. In this study 83 diverse rice genotypes were evaluated under reproductive-stage drought stress and non-stress conditions in a completely randomized design with three replications. Eleven well known stress tolerance and susceptibility indices were calculated based on the grain yield under stress and non-stress conditions. Also rank mean (RM) indices were calculated based on the ranks of genotypes for the former calculated indices. The highest seed yield under non-stress condition belonged to the genotypes Sangjo, Zenith, IR70445-146-3-3, Norin 22 and Ghasroldashti. Under stress condition, however, IR83750-131-1, IR74718-24-2-3, Sepidrood, TETEP and IR71739-24-3-5 genotypes showed the highest seed yield. STI, GMP, MRP and REI indices with positive and significant correlations with grain yield in stress and non-stress conditions were found to be the most suitable indices for selection of drought tolerant rice genotypes. According to these indices, IR83750-131-1, Sangjo, Sepidrood, Zenith and IR58 genotypes showed the highest ranks and had a higher tolerance to drought stress. Based on RM index, IR83750-131-1, IR74718-24-2-3, Sepidrod, TETEP and IR74720-13-1-2 obtained the highest ranks. Cluster analysis grouped the most drought tolerant genotypes in the second cluster.</div> برنج, تنش غیر زنده, شاخص تنش, عملکرد دانه Abiotic stress, Grain yield, Rice, Stress index 83 106 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3273-1&slc_lang=fa&sid=1 Narjes Tabkhkar نرجس طبخ کار narjes.tabkhkar@gmail.com No University of Guilan دانشگاه گیلان Babak Rabiei بابک ربیعی rabiei222@gmail.com Yes University of Guilan دانشگاه گیلان Habibollah Samizadeh Lahiji حبیب الله سمیع زاده لاهیجی hsamizadeh@guilan.ac.ir No University of Guilan دانشگاه گیلان Maryam Hosseini chaleshtori مریم حسینی چالشتری mhkhosseini@gmail.com No Rice Research Institute of Iran موسسه تحقیقات برنج کشور