Journal of Crop Production and Processing

fa تجزیه پایداری عملکرد لاین‌های امید بخش گندم دوروم در مناطق گرم و خشک با استفاده از روش‌های پارامتری و ناپارامتری Stability Analysis of Grain Yield of Durum Wheat Promising Lines in Warm and Dry Areas Using Parametric and Non-Parametric Methods عمومى General كاربردي Applicable پایداری عملکرد یکی از مهمترین ویژگی‌های یک ژنوتیپ برای معرفی شدن به‌عنوان یک رقم است که باعث میشود ارقام اصلاح شده در مناطق وسیعی سازگار باشند. بهمنظور دستیابی به ژنوتیپهای پرمحصول و سازگار گندم دوروم برای مناطق گرم و خشک کشور، آزمایشی با 18 لاین امیدبخش بههمراه دو شاهد، شامل یک رقم شاهد گندم دوروم بهرنگ و یک رقم شاهد گندم نان چمران در ایستگاههای تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی داراب، اهواز، خرم‌آباد و دزفول در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار و بهمدت دو سال صورت گرفت. در هر منطقه عملکرد دانه و صفات زراعی لاینها اندازهگیری شدند. با توجه به آماره شاخص انتخاب ژنوتیپ ایده آل (SIIG)، که بر مبنای تمام روشهای پارامتری محاسبه شده است، بهترتیب لاینهای DW-93-10، DW-93-7، DW-93-15، DW-93-16، DW-93-4 و DW-93-18، با بیشترین مقدار SIIG نزدیک به یک، جزء پایدارترین لاینها از نظر عملکرد دانه بودند. همچنین این لاینها کمترین فاصله را از ژنوتیپ ایدهآل (d+) و بیشترین فاصله را از ژنوتیپ غیر ایدهال (d-) داشتند. روش SIIG برمبنای همه روشهای ناپارامتری نیز محاسبه شد. نتایج نشان داد لاینهای DW-93-18، DW-93-15، DW-93-10، DW-93-16، DW-93-7، DW-93-14، DW-93-2، DW-93-4 و DW-93-5 بهترتیب با بیشترین مقدار، جزء پایدارترین لاینها از نظر عملکرد دانه بودند. در مجموع برمبنای روشهای پارامتری و ناپارامتری، لاینهای DW-93-10، DW-93-7، W-93-15، DW-93-4 و DW-93-18 جزء پایدارترین لاینها از نظر عملکرد دانه بودند و در کل، با توجه به عملکرد دانه، شاخص‌های کیفیت و تحمل بیماریهای مهم گندم، لاینهای DW-93-4 و DW-93-5 که برتر از شاهد بودند و همچنین لاین DW-93-19 که زودرستر از شاهد بود، نیز انتخاب شدند. این لاینها پس از تکثیر بذر، برای انتخاب برترین آنها در شرایط زارعین، وارد آزمایشات تحقیقی- ترویجی میشوند.     The stability of yield performance is one of the most desirable characters of a genotype to be released as a variety, which allows the developed varieties to be adopted in large areas. To obtain high yielding and stable durum wheat genotypes, 18 durum wheat lines and promising lines along with two commercial durum (Behrang) and bread wheat (Chamran) check cultivars were evaluated in four warm and dry locations of Iran including Darab, Ahvaz, Khoramabad and Dezful  during two cropping seasons (2013-2015). The experiments were conducted in form of RCBD with three replications. Seed yield and some agronomic characteristics were recorded in each location. Results of SIIG criterion, calculated based on all parametric methods, indicated that lines DW-93-10, DW-93-7, DW-93-15, DW-93-16, DW-93-4 and DW-93-18, in comparison with the other lines, had the least deviation from the ideal genotype (d+) and had the greatest deviation from the non-ideal (d-) one; therefore these lines with maximum SIIG were the stable lines. Results of SIIG index, calculated based on all non-parametric methods, indicated that the lines DW-93-18, DW-93-15, DW-93-10, DW-93-16, DW-93-7, DW-93-14, DW-93-2, DW-93-4 and DW-93-5 were characterized with maximum SIIG and were introduced as stable genotypes. Based on parametric and non-parametric procedures, the lines DW-93-10, DW-93-7, DW-93-15, DW-93-4 and DW-93-18 were introduced as stable genotypes. Finally, by using average of yield, grain quality indices and resistance to diseases, lines DW-93-4 and DW-93-5 along with DW-93-19 as the earliest maturity lines were selected to be tested in on-farm yield trials of next cropping seasons.     برهمکنش ژنوتیپ × محیط, روش‌های تک‌متغیره, شاخص SIIG, گندم دوروم Durum wheat, Genotype × environment interaction, SIIG index, Univariate methods 79 96 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3290-1&slc_lang=fa&sid=1 T. Najafi Mirak توحید نجفی میرک No Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization, AREEO, Karaj, Iran. مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران M. Dastfal منوچهر دستفال No Fars Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Darab, Iran. مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، داراب، ایران B. Andarzian بهرام اندرزیان No Khoozestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Ahvaz, Iran. مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز، ایران H. Farzadi حسین فرزادی No Dezfoul Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Dezfoul, Iran. مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی صفی‌آباد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، دزفول، ایران M. Bahari محمد بهاری No Lorestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Khorramabad, Iran. مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم‌آباد، ایران H. Zali حسن زالی hzali90@yahoo.com Yes Fars Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Darab, Iran. مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، داراب، ایران