fa پاسخ ارقام گندم ایرانی به افزایش غلظت دی‌اکسید کربن هوا و تنش شوری عمومى General پژوهشي Research <p dir="rtl"><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">در این آزمایش 20 رقم گندم ایرانی (نوید، پیشتاز، کرج، کویر، تجن، کارون، شعله، بهار، خشکی 11، گاسپارود، سپاهان، سرخ‌تخم، چمران، قدس، شهریار، امید، سیستان، الموت، مرودشت و شیراز) در دو محیط با غلظت معمول (380) و غنی ‌شده (700 میکرومول بر مول) دی‌اکسید کربن و در دو سطح شوری (صفر و 150 میلی‌مولار کلرید سدیم) به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار در سال 1393 در دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان مورد ارزیابی <a name="OLE_LINK2">قرار گرفتند. در اثر شوری غلظت پتاسیم در اندام هوایی 27 و ریشه 39، غلظت کلروفیل</a></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;"> a</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">b</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> 27 و 30</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">، غلظت کاروتنوئید 21، ارتفاع گیاه 39، سطح برگ 32، حجم ریشه 40، وزن خشک اندام هوایی 30 و ریشه 23 درصد کاهش داشت ولی غلظت سدیم در هر دو اندام هوایی و ریشه 36 درصد افزایش یافت. میزان کاهش وزن خشک اندام هوایی در اثر شوری در ارقام مختلف از 8 تا 46 درصد متغیر بود. در هر دو شرایط غلظت معمول و غنی ‌شده دی‌اکسید کربن، ارقام کرج و مرودشت به‌ترتیب حساس‌ترین و متحمل‌ترین رقم به تنش شوری&nbsp; بودند. در اثر افزایش غلظت دی‌اکسید کربن غلظت پتاسیم در اندام هوایی (به‌استثنای ارقام شعله، قدس و گاسپارود) و ریشه، غلظت کلروفیل و کاروتنوئید، ارتفاع گیاه، سطح برگ (به‌استثنای رقم شهریار)، حجم ریشه، وزن خشک اندام هوایی (به‌استثنای ارقام سیستان و امید) و ریشه افزایش و غلظت سدیم در اندام هوایی و ریشه کاهش یافت. بیشترین و کمترین میزان افزایش وزن خشک اندام هوایی در اثر افزایش غلظت دی‌اکسید کربن در شرایط غیر شور به‌ترتیب به ارقام کرج و الموت برابر 23 و 6 درصد و در شرایط شور به ارقام چمران و کویر برابر 66 و 3 درصد تعلق داشت. براساس نتایج به‌دست آمده از این آزمایش، غنی‌سازی غلظت دی‌اکسید کربن محیط موجب افزایش رشد غالب ارقام مورد مطالعه شد و </span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">میزان این افزایش در شرایط شور بارزتر بود که بیانگر تعدیل اثرات شوری در اثر افزایش غلظت دی‌اکسید کربن محیط است</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">.</span></span></strong><br> &nbsp;</p> This experiment was conducted in a greenhouse at Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran in 2014 to evaluate 20 wheat cultivars (Navid, Pishtaz, Karaj, Kavir, Tajan, Karun, sholeh, Bahar, Khoshki 11, Gasparood, Sepahan, Sorkh tokhm, Chamran, Ghods, Shariar, Omid, Sistan, Alamut, Marvdasht and Shiraz) under two carbon dioxide concentrations (the ambient 360 and the enriched 700 &micro;M) and two salinity levels (0 and 150 mM NaCl). Treatments were arranged as a factorial in a completely random design with three replications. The results showed that salinity decreased potassium concentration in shoots (27%) and roots (39%), chlorophyll a and b concentrations (27 and 30%, respectively), carotenoids concentration (21%), plant height (39%), leaf area (32%), root volume (40%), shoot and root dry weight (30% and 23%, respectively); however, it increased sodium concentration in the shoots and roots (36%). The extent of salt-induced decreases in the shoot dry weight of the evaluated cultivars ranged from 8 to 46%. Karaj and Marvdasht cultivars were the most and the least sensitive cultivars to salinity under both ambient and enriched carbon dioxide concentrations, respectively. The elevated carbon dioxide concentration increased potassium concentration in the shoots (except Sholeh, Ghods and Gasparood) and roots, chlorophyll and carotenoids concentrations, plant height, leaf area (except Shahriar), root volume, shoot (except Sistan and Omid), and root dry weight; however, it decreased sodium concentration in the shoots and roots. The highest and the lowest increases in the shoot dry weight under non saline condition were obtained for Karaj and Alamut (23 and 6%, respectively); under saline conditions, they were found in Chamran and Kavir (66 and 3%, respectively). The results obtained from this experiment showed that the elevated carbon dioxide concentration positively influenced the growth of most cultivars. This effect was more pronounced under saline conditions, indicating that carbon dioxide enrichment could alleviate, at least in part, the negative effects of salinity.<br> <br> <p></p> تغییر اقلیم, ارقام گندم, غلظت دی‌اکسید کربن محیط, شوری Climate change, Wheat cultivars, Salinity, Air carbon dioxide concentration 79 97 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2011-9&slc_lang=fa&sid=1 M. Saleh مهران صالح No Isfahan University of Technology دانشگاه صنعتی اصفهان M. Zahedi مرتضی زاهدی mzahedi@cc.iut.ac.ir Yes Isfahan University of Technology دانشگاه صنعتی اصفهان H. Eshgizadeh حمید رضا عشقی زاده No Isfahan University of Technology دانشگاه صنعتی اصفهان