fa ارزیابی تنوع ژنتیکی جو وحشی (Hordeum vulgare ssp. spontaneum) جمع‌آوری شده از غرب ایران و برخی هیبریدهای حاصل از تلاقی با جو زراعی عمومى General پژوهشي Research <p dir="RTL"><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">بررسی تنوع ژنتیکی خویشاوندان وحشی گونه‌های زراعی جو برای سازگاری در محیط‌های تنش</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;">‌</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">دار،</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">منابع</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ارزشمند</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ی برای اصلاح گیاهان زراعی به‌ویژه برای شرایط تغییر اقلیم با معضل گرما و خشکی هستند. در این مطالعه تنوع ژنتیکی 54 ژنوتیپ مشتمل بر 47 ژنوتیپ جو وحشی اسپونتنئوم غرب کشور، یک رقم زراعی (ریحان) و شش هیبرید </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">F</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">1</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> حاصل از تلاقی رقم زراعی با جو وحشی با استفاده از صفات مورفولوژیک کمی و کیفی ارزیابی شدند. نتایج نشان داد که عملکرد دانه در بوته در بین صفات کمی دارای بیشترین تنوع و رنگ دانه در بین صفات کیفی، دارای بیشترین چند شکلی بوده</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;">‌</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">اند</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">. </span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">نتا</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">یج تجزیه به مؤلفه</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;">‌</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ها</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ی اصلی مؤلفه اول با 5/31‌ درصد از تنوع با بیشترین سهم روز تا گل‌دهی، روز تا گرده‌افشانی و روز تا رسیدگی و مؤلفه دوم 18/22‌ درصد تنوع را با بیشترین سهم عملکرد دانه، وزن هزار دانه و عرض دانه معرفی کرد که این مؤلفه</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;">‌</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ها</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">مرتبط</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">با</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">فنولوژ</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ی و عملکرد شناخته شدند. نتایج تجزیه خوشه</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;">‌</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ا</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ی، ژنوتیپ</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;">‌</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ها</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> را در چهار گروه، گروه</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;">‌</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">بند</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ی کرد که در گروه اول، رقم زراعی ریحان، گروه دوم، هیبریدهای </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">F</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">1</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> و سه ژنوتیپ وحشی با عملکرد برتر و گروه سوم، ژنوتیپ</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;">‌</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ها</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ی وحشی شمال غربی کشور و گروه چهارم سایر ژنوتیپ</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;">‌</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ها</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ی وحشی قرار گرفتند. با وجود باروری کامل هیبیرید بین رقم زراعی و ژنوتیپ</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;">‌</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ها</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ی وحشی به لحاظ کروموزوم</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;">‌</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ها</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ی همولوگ آنها، نتایج مطالعه حاضر، حاکی از عدم وجود هتروزیس در تلاقی زراعی &times; اهلی بود.</span></span></strong><br> &nbsp;</p> <p>Crop wild relatives adaptively diversified for environmental stresses are valuable resources for crop breeding especially for climate change scenarios, supposedly worsening drought and heat conditions. In this study, genetic variation of 54 barley genotypes comprised of 47 <em>H. vulgare </em>spp.<em> spontaneum </em>genotypes collected from west of Iran along with Reyhan cultivar and six F1 hybrids resulted from cross of Reyhan cultivar with wild barley was evaluated using quantitative and qualitative morphological traits. The results indicated that grain yield had the highest variation as a quantitative trait and grain color had the highest polymorphism as a qualitative trait. Results of principal component analysis revealed that first component with 31.5% of variation (major contributors being days to flowering, days to pollination and days to maturity); as well as second component with 22.18% of variation (major contributors being grain yield, 1000-grain weight, and grain width) were the phenology and the yield components, respectively. The cluster analysis divided the genotypes into four groups. Reyhan cultivar was placed in the first group, F1 hybrids along with three top yielding wild genotypes were allocated to the second groups and genotypes from northwestern of Iran were allocated to the third group and other wild genotypes were allocated to the fourth group. The results showed no heterosis in the hybrids obtained from cultivated &times; wild barley cross.<br> &nbsp;</p> جو وحشی H. vulgare ssp. Spontaneum‌, تجزیه خوشه‌ای, هیبرید F1, صفات مورفولوژیک H. vulgare spp. spontaneum, F1 hybrid, Morphologic traits 1 13 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2005-4&slc_lang=fa&sid=1 Ebrahim F. فاطمه ابراهیم No Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. دانشگاه صنعتی اصفهان A. Arzani احمد ارزانی a_arzani@cc.iut.ac.ir Yes Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. دانشگاه صنعتی اصفهان M. Rahimmalek مهدی رحیم ملک No Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. دانشگاه صنعتی اصفهان