fa گزینش اکوتیپ‌های بومی گشنیز متحمل به خشکی براساس عملکرد میوه و صفات مرتبط به کمک شاخص‌های تک‌متغیره و چندمتغیره عمومى General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">گشنیز گیاهی یک‌ساله و متعلق به خانواده چتریان است </span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">که عملکرد آن تحت تأثیر خشکی قرار می‌گیرد. به‌منظور معرفی متحمل‌ترین اکوتیپ‌های گشنیز بومی ایران به تنش خشکی، براساس چندین صفت اقتصادی و گزینش آنها برای بهبود هم‌زمان و پایدار این صفات در نسل‌هایبعد به کمک شاخص‌های تک‌متغیره و چندمتغیره، سه آزمایش (بدون تنش، تنش یکباره و تنش تدریجی) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1394 اجرا شد. از صفات اقتصادی با وراثت‌پذیری بالا و همبستگی بالا با عملکرد و محتوای اسانس میوه جهت محاسبه شاخص چندمتغیره مقادیر تابع عضویت برای تحمل به خشکی </span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">(</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">MFVD; Membership Function Value of Drought tolerance</span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">)</span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> و آنالیز گرافیکی چندمتغیره‌ مبتنی بر تجزیه به مؤلفه‌های اصلی </span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">(</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">PCAMMI; Principal Component Analysis Mediated Multivariate Index</span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">) </span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">استفاده شد. بای‌پلات ژنوتیپ در محیط - صفت و شاخص چندمتغیره</span></span></span></strong> <strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">MFVD</span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> برای آزمایشات بدون تنش و دارای تنش‌ خشکی رسم شد، همچنین گروه‌بندی اکوتیپ‌ها، صفات و شاخص‌ها و نمایش نحوه بروز آنها در محیط‌ها به کمک نقشه‌ی گرافیکی هیت‌مپ انجام و اکوتیپ‌های پایدار و شاخص‌های مناسب جهت گزینش مشخص شدند. تنوع چشمگیری در بین اکوتیپ‌ها مشاهده شد.شاخص‌های </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Stress Tolerance Index (STI)</span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> و </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Geometric Mean Productivity (GMP)</span></span></span></strong> <strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">برای شناسایی اکوتیپ‌های گروه </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">B</span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> و شاخص‌های </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Tolerance Index (TOL<u>)</u></span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> و</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Mean Productivity (MP)</span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> برای شناسایی اکوتیپ‌های گروه </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">C</span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> مناسب بودند. شاخص چندمتغیره </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">MFVD</span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> تنها با صفت وزن هزار میوه در یک گروه قرار گرفت</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">.</span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> بنابراین، این شاخص در تفکیک اکوتیپ‌ها کارایی خوبی نداشت. اکوتیپ‌ها به کمک روش گرافیکی </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">PCAMMI</span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> گروه‌بندی شدند و در تنش یکباره اکوتیپ‌های 6، 12 و 14 و در تنش تدریجی اکوتیپ‌های 1، 2، 3، 5، 8، 11 و 13 در گروه </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">A</span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> قرار گرفتند.</span></span></span></strong><br> <br> &nbsp;</div> <br> <br> Coriander is an annual plant belonging to <em>Apiaceae</em> family that its yield is affected by drought stress. Three experiments (normal irrigation regime, sudden drought stress and gradual drought stress) were conducted according to a randomized complete block design with three replications in 2015 to introduce the most drought tolerant Iranian coriander ecotypes based on several economical traits, aiming at improving them in next generations, using univariate and multivariate tolerance indices. The economic traits having high heritability and high correlation with the yield and fruit essential oil content were used to calculate multivariate index of the Membership Function Value for Drought Stress (MFVD) and multivariate graphical analysis based on Principal Component Mediated Multivariate Index (PCAMMI). Also, genotype by environment interaction was traced for normal and stress experiments. The ecotypes, traits and indices were categorized and their occurrence in the environments was showed using a Heatmap graphical mapping. Stable genotypes and suitable indices were identified. High variation was observed among ecotypes. Stress Tolerance Index and Geometric Mean Productivity indices were suitable for identification of genotypes belonging to group B, and Tolerance Index and Mean Productivity indices were suitable for identification of genotypes belonging to group C. The multivariate index of MFVD and thousand fruit weight was categorized into the same group. Therefore, this index was not effective for separating ecotypes. Ecotypes were grouped using the PCAMMI graphical technique. In sudden drought stress, ecotypes 6, 12 and 14, and in gradual drought stress, ecotypes 1, 2, 3, 5, 8, 11 and 13 were grouped in group A.<br> <br> &nbsp; بای‌پلات, سازگاری به تنش خشکی, شاخص‌های تحمل, شاخص چندمتغیره, نقشه گرافیکی هیت‌مپ Biplot, Drought stress adaptation, Heatmap graphical mapping, Multivariate index, Tolerance index 99 115 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3363-1&slc_lang=fa&sid=1 P. Eynizadeh پیمان عینی زاده No Tarbiat Modares University, Tehran, Iran. دانشگاه تربیت مدرس H. Dehghani حمید دهقانی dehghanr@modares.ac.ir Yes Tarbiat Modares University, Tehran, Iran. دانشگاه تربیت مدرس M. Khodadadi مصطفی خدادادی No Tarbiat Modares University, Tehran, Iran. دانشگاه تربیت مدرس