fa شناسایی پایدارترین ژنوتیپ‌های گندم دوروم با استفاده از آماره‌های ناپارامتری پایداری عملکرد عمومى General پژوهشي Research <p dir="RTL" style="text-align: justify;">گندم دوروم (Triticum durum Desf.) یکی از مهم‌ترین محصولات غلات است که برای تهیه ماکارونی، پاستا و دیگر غذاها به‌کار می‌رود. درک پیچیدگی اثر متقابل ژنوتیپ &times; محیط (GEI) و تأثیر آن در تعیین و انتخاب پایدارترین ژنوتیپ‌ها، محیط‌های کلان و دیگر اهداف سازگاری از علاقمندی‌های ویژه‌ اصلاح‌گران نبات بوده است. روش‌های گوناگونی برای تجزیه پایداری عملکرد دانه بر اساس مفهوم‌های متفاوت پایداری وجود دارند که می‌توانند به روش‌های پارامتری، ناپارامتری و چندمتغیره گروه‌بندی شوند. در این پژوهش،&nbsp;<span style="font-family: arial;">20 ژنوتیپ گندم دوروم (19 ژنوتیپ پیشرفته و رقم تجاری دهدشت) طی چهار سال زراعی (92-1388) در پنج منطقه ارزیابی شدند. در هر محیط (ترکیب سال &times; مکان)، آزمایشات در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار اجرا شدند. روش‌های چهارگانه‌ آزمون ضربی و غیرضربی اثرات اصلی و اثرمتقابل در این پژوهش بررسی شدند. نتایج ارزیابی پایداری عملکرد دانه با استفاده از 13 روش ناپارامتری در این پژوهش نشان داد که در روش‌های میانگین رتبه، انحراف معیار رتبه و درصد سازگاری ژنوتیپ‌های 9، 10 و 12 در روش‌های نصار و هان و مجموع رتبه کنگ ژنوتیپ‌های 4، 5، 10، 11 و 17 در روش‌های تنارازو و فوکس ژنوتیپ‌های 6، 9، 10، 12، 13 و 17 به‌عنوان پایدارترین ژنوتیپ‌ها انتخاب شدند. در نهایت بر اساس جمع‌بندی نتایج همه روش‌ها، ژنوتیپ‌های 10 و 12 به‌عنوان پایدارترین ژنوتیپ‌ها در این پژوهش انتخاب شدند. با توجه به جمع‌بندی پژوهش‌های قبلی نویسندگان پیشنهاد می‌شود در تحقیقات بعدی برای ارزیابی بهتر پایداری ژنوتیپ‌ها، یکی از روش‌های پایداری مانند اَمی، رگرسیون مکانی و یا مدل‌های مخلوط به‌همراه روش‌های ناپارامتری محاسبه شود.</span></p> <p dir="RTL"></p> <div style="text-align: justify;">Durum wheat (<em>Triticum durum</em> desf.) is one of the most important cereal crops used to make pasta, macaroni and other foods. Understanding the complexity of the genotype &times; environment interaction (GEI) and its impact on determining the most stable genotypes, mega environments and other adaptation goals has been a special concern for the plant breeders. Various methods exist for the stability analysis of grain yields based on different sustainability concepts that can be grouped into parametric, nonparametric and multivariate methods. In this research, 20 genotypes of durum wheat (19 advanced genotypes and Dehdasht commercial variety) were evaluated in five regions during four years (2009-2013). Experiments were carried out in a randomized complete block design with four replications in each environment (year &times; location). Based on the results of grain yield stability assessment using 13 nonparametric methods in the methods of mean rank, standard deviation and adaptability percentage, genotypes 9, 10 and 12, in the methods of Nassar and Huhn and sum rank of Kang, genotypes 4, 5, 10, 11 and 17 and in the Thennarasu and Fox methods, genotypes 6, 9, 10, 12, 13 and 17 were selected as the most stable genotypes. Finally, based on summarizing the results of all methods genotypes 10 and 12 were selected as the most stable genotypes. According to the previous studies of the authors, it is suggested that in the next researches, in order to better evaluate the stability of genotypes, one of the sustainability methods such as AMMI, spatial regression or mixed models, along with nonparametric methods, must be considered.</div> پایداری, گندم دوروم, ناپارامتری, مقایسه عملکرد, شرایط دیم Stability, Durum Wheat, Nonparametric, Yield Trial, Rain-fed Conditions 189 203 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3393-1&slc_lang=fa&sid=1 R. Karimizadeh رحمت الله کریمی زاده r.karimizadeh@areeo.ac.ir Yes Dryland Agricultural Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Gachsaran, Iran. موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گچساران، ایران. A. Asghari علی اصغری ali_asgharii@yahoo.com No Department of Agronomy and Plant Breeding, Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران O. Sofalian امید سفالیان sofalian@gmail.com No Department of Agronomy and Plant Breeding, Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران K. Shahbazi Homonlo کمال شهبازی kamal.shahbazi@yahoo.com No Ardabil Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Moghan, IRAN. مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اردبیل، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مغان، ایران. T. Hossienpour طهماسب حسین پور th35740@yahoo.com No Lorestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Khorramabad, IRAN. مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم‌آباد، ایران. H. Ghojogh حسن قوجق hghojogh@yahoo.com No Golestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Gonbad, IRAN. مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گنبد، ایران. M. Armion محمد آرمیون armion_m@yahoo.com No Ilam Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Ilam, IRAN. مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایلام، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایلام، ایران.