fa ارزیابی نظام کشت مخلوط وسمه (.Indigofera tinctoria L) و چای‌ترش (.Hibiscus sabdariffa L) بر عملکرد، تنوع زیستی و تغییرات جمعیت علف‌های هرز عمومى General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span dir="RTL">استفاده از نظام‌های کشت مخلوط به‌دلیل به حداکثر رساندن پوشش سطح خاک و تنوع گیاهان یکی از روش‌های اکولوژیکی برای کنترل علف‌های هرز محسوب می‌شود. در این راستا به‌منظور ارزیابی کشت مخلوط بر تنوع زیستی، تغییرات جمعیت علف‌های هرز و عملکرد گیاهان وسمه و چای‌ترش، آزمایشی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه پژوهشی مرکز تحقیقات‌ و آموزش کشاورزی و منابع‌ طبیعی جنوب کرمان در سال زراعی 1395–1394 اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل سری‌های افزایشی کاشت وسمه و چای‌ترش به نسبت‌های 100 درصد چای‌ترش و 100 درصد وسمه H₁₀₀:I₁₀₀)، 100) درصد چای‌ترش و50 درصد وسمه (H₁₀₀:I₅₀)،<br> 50 درصد چای‌ترش و 100 درصد وسمه (H₅₀:I₁₀₀) و سری جایگزینی با نسبت 50 درصد چای‌ترش و50 درصد وسمه (H₅₀:I₅₀) و کشت خالص وسمه (I₁₀₀) و چای‌ترش (H₁₀₀) بودند. نتایج نشان داد تراکم و زیست‌توده علف‌های هرز غالب تاج‌خروس و اویارسلام و سایر علف‌های هرز (آفتاب‌پرست، خارشتر و خرفه) به‌طور معنی‌داری تحت تأثیر نسبت‌های مختلف کشت مخلوط وسمه و چای‌ترش قرار گرفت. تراکم علف ‌هرز تاج‌خروس در نسبت‌های اختلاط I₁₀₀:H₁₀₀،I₅₀:H₁₀₀ و I₁₀₀:H₅₀ به‌‌ترتیب 57/44، 81/5 و 70/38 درصد نسبت به کشت خالص چای‌ترش کاهش یافت. بیشترین تراکم علف ‌هرز اویارسلام در کشت‌های خالص H₁₀₀، I₁₀₀ و نسبت کشت جایگزینی I₅₀:H₅₀ بود. تراکم سایر علف‌های هرز در نسبت‌های کشت مخلوط H₁₀₀:I₁₀₀, H₅₀:I₁₀₀, H₁₀₀:I₅₀, H₅₀:I₅₀ به‌‌ترتیب 44/4، 48/2، 51/8 و 77/7 درصد نسبت به کشت خالص کاهش یافت. میزان زیست‌توده علف‌های هرز در نسبت‌های کاشت H₁₀₀:I₅₀, H₅₀:I₁₀₀,H₁₀₀:I₁₀₀ در مقایسه با کشت خالص به‌ترتیب 38/44، 23/25 و 15/98 درصد کاهش نشان داد. بیشترین عملکرد کاسبرگ چای‌ترش (1114/2 کیلوگرم در هکتار) و وزن خشک برگ وسمه (3016/7 کیلوگرم در هکتار) در تیمار I₁₀₀:H₁₀₀ مشاهده شد. مقادیر نسبت برابری زمین در تمامی تیمارهای کشت مخلوط بزرگ‌تر از واحد بود و بالاترین میزان آن به تیمار H₁₀₀:I₁₀₀ تعلق داشت که نشان‌دهنده‌ سودمندی کشت مخلوط نسبت به کشت خالص در این آزمایش بود.</span></div> <div style="text-align: justify;">Application of intercropping systems is one of the ecological methods for controlling weeds due to maximization of soil cover and plant diversity. In order to study the effect of intercropping system of indigo (<em>Indigofera tinctoria</em> L.) and roselle (<em>Hibiscus sabdariffa</em> L.) on biodiversity, weeds population changes and plant yield an experiment was conducted based on randomized complete block design with three replications in the Research Farm of South Kerman Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Jiroft, Iran, during 2014-2015 growing season. Treatments were additive and replacement series of intercropping including: I₁₀₀:H₁₀₀, I₁₀₀:H₅₀, I₅₀:H₁₀₀, I₅₀:H₅₀ and monoculture of indigo and roselle. The results showed that the density and biomass of Amaranth, Cyprus and other weeds (<em>Heliotropium europaeum</em> L., <em>Heliotropium europaeum</em> L. and <em>Portulaca oleracea</em> L.) were significant by intercropping of indigo and roselle. Amaranth weed density in I₁₀₀:H₁₀₀, I₅₀:H₁₀₀ and I₁₀₀:H₅₀ were 57.44, 81.5 and 70.38%, respectively, lower than roselle monoculture. The highest of Cyprus weed density was in indigo and roselle monoculture and I₅₀:H₅₀ intercropping ratio. The density of other weeds in I₅₀:H₅₀, I₅₀:H₁₀₀, I₁₀₀:H₅₀ and I₁₀₀:H₁₀₀ratio were 44.4, 48.2, 51.8 and 77.7 % lower than monoculture. Weed biomass in I₁₀₀:H₁₀₀, I₁₀:H₅₀ and I₅₀:H₁₀₀ratio were decreased by 25.44, 23.38 and 15.98 % in comparison to monoculture, respectively. The highest yield of roselle (1114.2 kg/ha) and leaf dry weight (3016.7 kg/ha) of indigo was observed in I₁₀₀: H₁₀₀ ratio. The values of the land equivalent ratio (LER) in all of intercropping treatments were greater than unit and the highest LER belonged to H₁₀₀: I₁₀₀ treatment, indicating that intercropping system outperforms the monoculture in terms of crop productivity and hence weed control. <span dir="RTL"></span></div> تراکم, تنوع زیستی, تک‌کشتی, سری افزایشی, سری جایگزینی Biodiversity, Density, Incremental series, Monoculture, Replacement series 109 121 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3477-1&slc_lang=fa&sid=1 Z. Khoshnam زهرا خوشنام Zahrakhoshnam76@gmail.com No University of Jiroft دانشگاه جیرفت M. Amiri Nejad مهدیه امیری نژاد mamiri@ujiroft.ac.ir No University of Jiroft دانشگاه جیرفت A. Aein احمد آیین aien1348@yahoo.com No Seed and Plant Improvement Departmentducation Center, Jiroft سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، جیرفت B. Parsa Motlagh بهاره پارسامطلق bparsam@yahoo.com Yes University of Jiroft دانشگاه جیرفت