fa ویژگی‌های فیزیولوژیک و عملکرد دانه گندم زمستانه در پاسخ به تراکم بوته و تاریخ کاشت عمومى General پژوهشي Research در یک پژوهش مزرعه‌ای دوساله با استفاده از طرح کرت‌های خردشده در قالب بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار، در ایستگاه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز واقع در باجگاه، ویژگی‌های رشد و عملکرد گندم زمستانه رقم شیراز در واکنش به سه تاریخ کاشت و چهار تراکم بوته مورد بررسی قرار گرفت. تاریخ‌های کاشت (15آبان، 15آذر، 15دی ) را کرت‌های اصلی و چهار تراکم (150، 250، 350، 450 بوته در متر مربع) را کرت‌های فرعی تشکیل می‌دادند. نتایج نشان داد که کاشت تأخیری با کاهش عملکرد دانه همراه بود، به نحوی که عملکرد دانه در تاریخ کاشت 15 دی به طور معنی‌داری کمتر از تاریخ‌های کاشت 15 آبان و 15 آذر بود. به علاوه، با تأخیر در کاشت مراحل نموی بوته‌ها با سرعت بیشتری سپری شد و بوته‌ها دوره رشد خود را سریع‌تر به پایان رساندند. روند تغییرات شاخص سطح برگ و وزن خشک بوته‌ها نیز تحت تأثیر تیمارهای آزمایشی قرار گرفت، به طوری‌که در تاریخ کاشت زودتر و تراکم کاشت زیادتر، شاخص سطح برگ بیشتری در هر نمونه برداری به دست آمد. با تأخیر در کاشت تعداد ساقه بارور در واحد سطح مزرعه کاهش یافت، گرچه در تراکم‌های زیادتر تعداد ساقه‌ بیشتری در واحد سطح تولید شد، ولی در مرحله مرگ و میر پنجه‌ها کاهش شدیدتری در تعداد ساقه در مترمربع در این تراکم‌ها مشاهده گردید. بررسی روند تغییرات وزن خشک شاخساره در طول فصل نشان داد که در تراکم‌های زیادتر و تاریخ کاشت زودتر، وزن خشک بیشتری تولید شد، که این موضوع در ارتباط با زمین پوشی زودتر و دریافت بیشتر تابش پاییزی بود. در مجموع، بر اساس نتایج پژوهش حاضر برای مناطق آب و هوایی مشابه با محل اجرای این پژوهش، گندم زمستانه را می‌توان برای گذران مطلوب مراحل رشد و نمو خود و تولید عملکرد قابل قبول، تا نیمه آذرماه و با تراکم 250 بوته در مترمربع کشت کرد. The physiological characteristics of winter wheat(cv. Shiraz) were evaluated in a 2-yrs field study by using a spilit plot design with four replications, at the experimental farm of Shiraz University, College of Agriculture located at Badjgah. Main plots consisted of three sowing dates (November 6^th, December 6^th and January 5^th) and four planting densities (150, 250, 350 and 450 plants/m²) were assigned as sub plots. The results indicated that delay in sowing was associated with a significant reduction in the grain yield. So that the grain yield in sowing date of January 5^th was significantly less than it in sowing dates of November 6^th and December 6^th. Moreover with delay in sowing date the developmental rate of wheat was enhanced and plants reached maturity more rapidly. The trend of the leaf area index changes and the dry weight of the plants were under the effect of experimental treatments, leaf area index was found to be greater at the higher densities and early planting date. Number of stems per m² were decreased with delay in the sowing date, although at the higher densities, the number of stems per m² was greater, despite severe tiller death observed at these densities. The study of trend of dry weight changes during the season indicated that biomass was greater at higher densities and earlier sowings, which resulted in earlier ground cover and higher amount of radiation interception. In conclusion, the results of the present investigation revealed that to achieve a reasonable grain yield, the 6^th of December and 250 plants per m² were the best sowing date and planting density for wheat (cv. Shiraz) under similar agro climatic conditions with the present investigation. تاریخ کاشت، تراکم بوته، شاخص سطح برگ، وزن خشک، گندم زمستانه Sowing date, Planting density, LAI (leaf area index), Dry weight, Winter wheat 143 160 http://jcpp.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-371&slc_lang=fa&sid=1 F. Momtazi فرحناز ممتازی Yes Y. Emam یحیی امام No N. A. Karimian نجفعلی کریمیان No