مجله تولید و فرآوری محصولات زراعی و باغی

Mendeley  

Zotero  

Gholamhoseini M, Daneshian J, Habibzade F. Analyzing the Mutual Relationship between Sunflower Yield and Cultivated Area in Iran. J Crop Prod Process. 2026; 16 (3) :23-43
URL: http://jcpp.iut.ac.ir/article-1-3410-fa.html

تأمین پایدار دانه‌های روغنی از اولویت‌های راهبردی امنیت غذایی ایران است. این پژوهش با هدف کالبدشکافی رفتار سیستم تولید آفتابگردان، به واکاوی پویایی‌های ساختاری سطح زیر کشت و عملکرد در انواع کشت آبی و دیم طی یک دوره ۴۲ ساله (۱۳۶۱ تا ۱۴۰۲) پرداخته است. روش تحقیق بر پایه مدل تصحیح خطای برداری (VECM)، توابع واکنش آنی (IRF) و تجزیه واریانس استوار بود. نتایج نشان داد که تولید آفتابگردان در ایران با روند نزولی و نرخ رشد منفی (کاهش سالانه 4/62 درصدی) مواجه بوده و انقباض شدید سطح زیر کشت در دو دهه اخیر، ریشه در نوسانات شدید اقلیمی و عدم ارتقای عملکرد دارد. شاخص کادی- دلاواله، ناپایداری شدیدی را به‌ویژه در کشت دیم (73/9 درصد) نشان داد. یافته‌های IRF آشکار کرد که واکنش سطح زیر کشت آبی به تکانه‌های عملکرد، انقباضی است که نشان‌دهنده استراتژی تخصیص منابع به محصولات رقیب است. همچنین، توسعه افقی سطح زیر کشت منجر به افت معنادار عملکرد (اثر اراضی حاشیه‌ای) شده است. پیش‌بینی مدل نشان می‌دهد که در صورت تداوم روند فعلی، تولید کل تا سال ۱۴۰۷ با افتی 23/6 درصدی به حدود ۹۹۵۲ تن خواهد رسید. این مطالعه بر ضرورت گذار از توسعه سطح‌محور به سمت راهبردهای عمودی مبتنی بر به‌نژادی و بهبود کارایی مصرف نهاده‌ها تأکید دارد.